Gmina Sterdyń

Współrzędne: 52°34'48.6" N 22°17'35.8" E' E


Gmina Sterdyń położona jest na Podlasiu, we wschodniej części województwa mazowieckiego. Powierzchnia gminy wynosi 130 km2. Zamieszkuje ją ok. 4 800 osób. Gmina Sterdyń to gmina rolnicza, na terenach równinnych otoczona ze wszystkich stron lasami. Wschodnią granicę stanowi rzeka Bug. Dolina Bugu jest skupiskiem wielu środowisk i zbiorowisk roślinnych. Wyróżnia ją bogactwo świata zwierząt a zwłaszcza różnorodny świat ptaków. Gmina Sterdyń położona jest w granicach Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego, który wraz z otuliną stanowi 68,9% powierzchni gminy. Jest on największym parkiem krajobrazowym w Polsce o dużych walorach turystycznych.


Urząd Gminy, 08-320 Sterdyń, ul. Kościuszki 6, tel. 25 787-00-04, faks 25 787-00-04,
Strona internetowa gminy


Historia

Pierwsza pisana wzmianka o Sterdyni pochodzi z 1425 roku (Z. Rostkowski). Miejscowość zostaje wymieniona w 1446 r. w spisie parafii ziemi łuckiej.
Pierwszym odnotowanym w źródłach właścicielem Sterdyni był Piotr Kiszka herbu Dąbrowa. Około 1472 roku wybudowano drewniany kościół pw. Trójcy Przenajświętszej, Nawiedzenia NMP i św. Anny, św. Jana Chrzciciela i Wszystkich Świętych, którego fundatorami byli: Grzymała h. Lubicz ze Sterdyni (1476-1482) i Brykcjusz Chądzyński h. Ciołek z Chądzynia. Dokument fundacyjny kościoła zaginął - prawdopodobnie zniszczony przez Tatarów. Nowy dokument fundacyjny wystawił 5 lipca 1518 roku Piotr Kiszka, potwierdzając wcześniejsze nadania. Erekcji parafii dokonał w 1518 roku biskup łucki, książę Holszański ks. Paweł Algimunt.

Od roku 1622 Sterdyń jest własnością Jakuba Iwanowskiego h. Rogala (zm. 16 kwietnia 1630), żonatego z Anną Kiszką (zm. 1626), córką Mikołaja Kiszki (ok. 1565-1620). Następnie ich córka Barbara, wydając się w roku 1628 za Zbigniewa hr Ossolińskiego h. Topór (syna Prokopa i Katarzyny Biereckiej), wniosła dobra sterdyńskie, jako wiano, do rodu Ossolińskich. Po śmierci Zbigniewa (w roku 1628) dziedzicem Sterdyni zostaje jego syn Jerzy, chorąży nurski, elektor z województwa podlaskiego, który 14.02.1673 roku poślubił Mariannę Broemer. Po śmierci Jerzego w roku 1687 majątek sterdyński popada w długi, z powodu których, synowie Jerzego: Zbigniew (kanonik laterański w Czerwińsku i proboszcz w Zuzeli) i Jan-Józef (również duchowny), w roku 1709 sprzedają jednocześnie swe prawa spadkowe swemu stryjecznemu bratu Stefanowi Ossolińskiemu, i Wiktorynowi Kuczyńskiemu. Po wieloletnim procesie sądowym, 24 czerwca 1729 roku Wiktoryn Kuczyński sprzedaje Sterdyń Janowi Stanisławowi Ossolińskiemu (1689-1770), stryjecznemu bratu Zbigniewa (proboszcza Zuzeli).

W 1737 r. król August III Sas nadaje wsi prawa miejskie, które traci ona w 1869 za czynny udział mieszkańców w powstaniu styczniowym. Po Janie Stanisławie dobra sterdyńskie dziedziczy jeden z jego synów - Antoni Ossoliński (starosta sulejowski, poseł i elektor w 1764 roku z ziemi drohickiej). Antoni rozpoczyna w roku 1778 budowę kościoła parafialnego, w stylu późnobarokowym i przystąpił do przebudowy sterdyńskiego pałacu istniejącego już przed 1770. Budowę kościoła zakończył w roku 1783 Stanisław z Tęczyna hr. Ossoliński (poseł na sejm czteroletni z powiatu mielnickiego) - syn Antoniego. Konsekracji dokonał w dniu 2 czerwca 1811 roku ks. Wojciech Leszczyc Skarszewski, biskup lubelski. Stanisław zakończył też przebudowę pałacu według projektu znanego architekta Jakuba Kubickiego. Stanisław Ossoliński żeni się z Józefą Morstin z Raciborska k/Krakowa, z którą miał córkę Emilię urodzoną w 1790 roku w Sterdyni, a zmarłą w 1869 roku w Krakowie. Emilia zaślubiła w 27 września 1809 roku swego bliskiego krewnego, wnuka stryjecznego dziada Aleksandra, Józefa Wawrzyńca Krasińskiego z Radziejowic herbu Ślepowron (1783-1845 lub 1847), syna Anny Ossolińskiej i Kazimierza Krasińskiego.

W roku 1822 Emilia i Józef Krasińscy z powodu nieuregulowanych wobec siebie zobowiązań finansowych doprowadzają w roku 1829 do publicznej licytacji dóbr sterdyńskich, w wyniku której kupują je Jan i Anna z Kleckich Łubieńscy i pozostają w ich rękach do roku 1839. W tymże 1839 roku Józef Wawrzyniec Krasiński odkupuje Sterdyń od Jana i Anny Łubieńskich. Emilia i Józef Wawrzyniec mają pięcioro dzieci: Mariannę, Stanisława, Karola-Joachima, Paulinę i Adama-Henryka. Na mocy działów przeprowadzonych między dziećmi dziedziczką Sterdyni zostaje Paulina (1816-1893), która w roku 1844 wydaje się za Ludwika Górskiego h. Boża Wola (1818-1908). Ludwik Górski doprowadził dobra sterdyńskie rozkwitu. Między innymi urządził na nowo, w stylu angielskim, przypałacowy park. Ludwik i Paulina nie pozostawili potomstwa. Paulina przepisuje Sterdyń Kazimierzowi Krasińskiemu (1850-1930 - synowi jej brata: Adama - Henryka). Kazimierz obejmuje dobra po śmierci Ludwika Górskiego w 1908 roku, które pozostają w rękach rodziny Krasińskich do reformy rolnej.

Druga wojna światowa zostawiła znaczne piętno na ziemiach powiatu. Podczas okupacji prężnie działała Armia Krajowa. Jej główne ośrodki działania to rejon Puszczy Sterdyńskiej i lasów rucheńskich. Wieloma akcjami partyzanckimi dowodzili "Wichura" Henryk Oleksiak i bracia Pieniakowie znani lokalni bohaterowie.
Na terenie powiatu działała delegatura Rządu Londyńskiego, który reprezentował Franciszek Krysiak - mieszkaniec wsi Dzięcioły Bliższe, gmina Sterdyń - organizator i dyrektor Samorządowego Gimnazjum w Sterdyni. Na terenie gminy Sterdyń partyzanci dokonali nieudanego zamachu na starostę powiatowego rządu okupacyjnego - Ernesta Grammsa. Największych zniszczeń mienia tych ziem dokonał przechodzący w 1944 r przez teren powiatu front. Po wyzwoleniu rozpoczęto odbudowę ze zniszczeń wojennych. Zainicjowano elektryfikację wsi, w nowych realiach politycznych odbudowywano kulturę i oświatę. W okresie powojennym prężnym ośrodkiem nauczania oprócz miasta Sokołów Podlaski, była Sterdyń. Działało tam utworzone jeszcze w okresie okupacji Samorządowe Gimnazjum Sterdyńskie.

Atrakcje okolicy

Lokalizacja gminy kwalifikuje ją jako atrakcyjną turystycznie, szczególnie w okresie letnim. Jej specyfika sprzyja uprawianiu turystyki krajoznawczo - przyrodniczej, wędkarstwa, grzybobrania. Tereny nadbużańskie o pięknym i malowniczym krajobrazie oraz ekologicznie czystym powietrzu stwarzają doskonałą bazę do rozwoju agroturystyki, czemu przyjaźni są mieszkańcy tych okolic.
Oddalenie od większych ośrodków miejskich i brak przemysłu ciężkiego sprawiają, że środowisko naturalne gminy jest czyste, a tym samym posiada walory zdrowotne i rekreacyjne oraz sprzyjające warunki do rozwoju rolnictwa ekologicznego Wiodącą placówką Kulturalną jest Gminny Ośrodek Kultury w Sterdyni oraz świetlice wiejskie. W skład GOK wchodzą: Dom Kultury i Gminna Biblioteka Publiczna. W Ośrodku Kultury organizowane są wystawy, spotkania autorskie oraz imprezy okolicznościowe. Redagowane jest także pismo "Nasza Gazeta Sterdyniak". Gazeta dokumentuje działalność Wójta, Rady Gminy i innych organów gminnych. Przedstawia większość wydarzeń kulturalnych i historycznych na terenie gminy. Promuje również twórczość poetów (amatorów z terenu gminy). Dokumentuje osiągnięcia sportowe naszych zespołów. Działalnością kulturalną zajmuje się również powstałe w 1998 roku Towarzystwo Miłośników Ziemi Sterdyńskiej. Stowarzyszenie popularyzuje historię i tradycję ziemi sterdyńskiej oraz twórczość ludową i rękodzieło.

Miejsca, które warto zobaczyć:

  • Kościół drewniany w Seroczynie z XVIII w.,
    ufundowany przez Stanisława Ossolińskiego. Od 1875 zamieniony na cerkiew Unicką. Do roku 1990 obiekt był kościołem rzymsko-katolickim. Obecnie nie jest użytkowany. Obok zbudowano nową świątynię.
  • Sanktuarium Maryjne w miejscowości Łazówek.
    Tradycja podaje, że w połowie XVI w. dziedziczka z Łazowa w tym miejscu na wielkim kamieniu ujrzała Najświętszą Maryję Pannę i usłyszała głos, aby tutaj często przychodziła na modlitwę. Na miejscu, gdzie znajdował się kamień, wybudowano drewniany kościółek, w którym umieszczono obraz Matki Boskiej Pocieszenia.W latach 1983-1987 w miejscu zabytkowego kościoła z cudownym obrazem Matki Boskiej Łazówkowskiej wzniesiono nowy.
  • Kościół parafialny p.w. św. Anny w Sterdyni
    wzniesiony w latach 1779-1783 w stylu późnego baroku z interesującym ołtarzem głównym, z rzeźbami świętych: Józefa, Mateusza, Judy Tadeusza oraz Jakuba Starszego.
  • Zespół pałacowo-parkowy w Sterdyni z przełomu XVII-XVIII w.
    To dawna rezydencja barokowa rozbudowana i przekształcona na początku XIX wieku wg projektu Jakuba Kubickiego dla Stanisława Ossolińskiego. Zespół pałacowy otacza stary park. Obecnie jest to własność prywatna. W pałacu funkcjonuje profesjonalne centrum konferencyjne ze stylową bazą noclegową.
  • Kapliczka z końca XVIII wieku z rzeźbą św. Floriana w Sterdyni.
  • Kapliczka z figurką Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej w Sterdyni, wykonana w 1856 roku.
  • Kapliczka z 1861 r. w miejscowości Seroczyn, ufundowana przez Paulinę Górską, ówczesną właścicielkę dóbr sterdyńskich.

Usługi dla turystów

Przez obszar Gminy Sterdyń przebiegają trasy szlaków turystycznych:

  • Nadbużański Szlak Rowerowy: Wyszków - Sadowne - Treblinka - Kosów Lacki - Sterdyń - Zembrów - Jabłonna Lacka - Gródek - Tonkiele - Drohiczyn - Rogawka - Siemiatycze - Kózki - Mierzwice - Serpelice - Janów Podlaski - Terespol
  • Szlak PTTK. Biegnie przez miejscowości: Kamieńczyk, Matejki, Białobrzegi, Kiełpiniec, Przewóz Nurski z odskokiem do Łazówka
  • Szlaki powiatu sokołowskiego, przy których usytuowane są kapliczki, figury, krzyże przydrożne oraz inne obiekty o walorach krajoznawczych.
  • Śladami Nadbużańskich Twórców Ludowych
    Trasa szlaku: Siedlce - Sucha - Liw - Węgrów - Gwizdały - Wyszków - Sadowne - Prostyń - Kosów Lacki - Sterdyń - Repki - Drohiczyn

Więcej o szlakch turystycznych...

Gospodarstwa Agroturystyczne

  • Marianna i Tadeusz Wyrzykowscy
    Sewerynówka 19, 08-320 Sterdyń, tel. (025) 781-47-96, tel. kom. 604-969-051
  • Bocian Stefan i Cecylia
    Kiełpiniec 72, tel (025) 781 08 20;
  • Kur Agata - zam. Białobrzegi 78, (025) 781 09 07.
  • Mitowska Ewa - Seroczyn, tel. 505 224 782, e-mail: ewa.mitowska@op.pl
  • Trusiak Bożena i Ireneusz zam. Białobrzegi 51 A, tel. (025) 781 08 94;
  • Mastalerczuk Maciej Seroczyn Kolonia, tel. (025) 792 50 22, 787 05 80.

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie

ul. Warszawska 51 lok. 7
17-312 Drohiczyn, woj. Podlaskie