Gmina Siemiatycze

Współrzędne: 52°19' N 22°53' E
Gmina Siemiatycze to gmina wiejska w województwie podlaskim, w powiecie siemiatyckim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie białostockim. Gmina ma obszar 227 km kw. i zamieszkuje ją około 6,5 tys osób. Gmina stanowi 15,56% powierzchni powiatu. Od 1996 roku współpracuje z niemiecką gminą Gransee.
Miejscowości gminy: Anusin, Baciki Bliższe, Baciki Dalsze, Baciki Średnie, Boratyniec Lacki, Boratyniec Ruski, Cecele, Czartajew, Grzyby-Orzepy, Hałasówka, Hryćki, Kadłub, Kajanka, Klekotowo, Klukowo, Kłopoty-Bańki, Kłopoty-Bujny, Kłopoty-Patry, Kłopoty-Stanisławy, Korzeniówka Duża, Korzeniówka Mała, Krasewicze-Czerepy, Krasewicze-Jagiełki, Krupice, Kułygi, Lachówka, Laskowszczyzna, Leszczka, Ogrodniki, Olendry, Ossolin, Rogawka, Romanówka, Siemiatycze-Stacja, Skiwy Duże, Skiwy Małe, Słochy Annopolskie, Stare Krasewicze, Stare Moczydły, Szerszenie, Tołwin, Turna Duża, Turna Mała, Wiercień Duży, Wiercień Mały, Wólka Biszewska, Wólka Nadbużna, Wyromiejki, Zalesie.

Urząd Gminy w Siemiatyczach, 17-300 Siemiatycze, ul. Kościuszki 35, tel. 85 655-28-60, faks 85 655-29-11,
Strona internetowa gminy


HISTORIA

Historia miasta sięga połowy XV wieku, kiedy wyodrębniają się pierwsze dobra siemiatyckie. W 1431 zostaje wydany przywilej na budowę cerkwi pw. św. Trójcy, a wokół wzgórza cerkiewnego formuje się osada (obecnie na dawnym miejscu stoi wzniesiona w 1866 murowana cerkiew pw. świętych apostołów Piotra i Pawła). Już w 1527 dobra siemiatyckie obejmują 7 wsi. W styczniu 1542 Zygmunt August wydaje dokument zezwalający Siemiatyczom na korzystanie z prawa magdeburskiego (prawa miejskie). Korzysta z tego prawa Stanisław Tęczyński, który 2 kwietnia 1542 wprowadza władze miejskie i zleca pracę nad organizacją miasta i jego kolonizacją. W 1580 r. w Siemiatyczach było 26 domów rynkowych, 186 domów ulicznych, 32 chałupy oraz 40 domów z zagrodami. Ogółem 282 domów zamieszkiwało 1 900 osób. Siemiatycze zaliczały się wtedy do miast średniej wielkości w województwie podlaskim. Na rok 1582 datuje się początki osadnictwa żydowskiego na terenie Siemiatycz.
W latach 1655-1660 rozwój miasta zostaje zahamowany przez "Potop". Blisko 30% społeczności traci życie. Zniszczenie przez Szwedów Mielnika i Drohiczyna sprawia, że wzrasta znaczenie Siemiatycz. W latach 1710-1711 "wielki pomór" lub inaczej "morowe powietrze" (epidemia cholery) dziesiątkuje ludność, a pozostali przy życiu chronią się w pobliskiej cerkwi na Grabarce, która od tej pory zyskuje sławę cudownego miejsca. W 1722 zgromadzenie misjonarzy przejęło prowadzenie parafii rzymskokatolickiej pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP. Misjonarze założyli i sprawowali opiekę nad szkołą i przytułkiem dla starców i kalek, prowadzili także działalność charytatywną. Przed kościołem zostaje wzniesiona brama z figurą św. Michała Archanioła.
Od 1758 roku Siemiatycze przechodzą w posiadanie księżnej Anny z Sapiehów Jabłonowskiej. Następuje rozbudowa miasta. W tym samym roku wielki pożar niszczy większość zabudowań, w tym kościół. W 1772 na polecenie księżnej dokonano rozbiórki starego drewnianego ratusza, a w jego miejsce postawiono nowy murowany budynek. Ratusz miał cztery skrzydła i wewnętrzny prostokątny dziedziniec z niewielkim budynkiem wagi w środkowej części. W obrębie budynku uwzględniono miejsce na stragany (tzw. kramy). W 1775 liczba domostw w Siemiatyczach wynosiła 285, Siemiatycze były pod tym względem piątym miastem na całym Podlasiu po Międzyrzecu, Węgrowie, Tykocinie i Ciechanowcu.
W 1777 w Siemiatyczach rozpoczęto budowę siedziby księżnej Anny Jabłonowskiej. Pałac mieścił w swych murach okazałe zbiory zoologiczne i botaniczne, dzieła sztuki medalierskiej, miedzioryty i inne. W pałacu gościł m.in. król Stanisław August, dostojnicy oraz ludzie nauki: Staszic, Kołłątaj. Jest to także prawdopodobny rok umieszczenia posągów Sfinksów na sarkofagowych cokołach bramy pałacowej, które po rekonstrukcji można oglądać obecnie.
W 1795 roku Siemiatycze zostają objęte zaborem pruskim. Okres 1797-1801 to lata budowy Bożnicy Żydowskiej, która w czasie II wojny światowej zostanie spalona. 7 lipca 1807 r. na mocy traktatu tylżyckiego Siemiatycze przyłączono do Cesarstwa Rosyjskiego. W 1825 Siemiatycze zamieszkiwało 1945 osób. W mieście stało 20 budynków murowanych, 330 drewnianych, 2 manufaktury, 10 sklepów, 40 szynków, łaźnia i dwa parki miejskie. W 1861 roku gmina siemiatycka obejmowała 25 wiosek i przysiółków.
6-7 lutego 1863 to data bitwy pod Siemiatyczami, rozegranej pomiędzy oddziałami powstańczymi dowodzonymi przez Lewandowskiego, Cichorskiego i Rogińskiego a wojskiem rosyjskim pod przywództwem gen. Maniukina. Bitwa rozegrała się na miejscowym cmentarzu i w jego okolicach (obecnie między ulicami Ciechanowiecką i Powstania Styczniowego). W wyniku dużej przewagi ogniowej Rosjan i nieudolnego dowodzenia oddziałami powstańczymi bitwa zakończyła się klęską. Po odniesionym zwycięstwie Rosjanie w odwecie ograbili i spalili miasto. Całkowitemu zniszczeniu uległ pałac Jabłonowskich, którego nigdy potem nie odbudowywano.
1865-1866 – 29 kwietnia poświęcono kamień węgielny pod budowę murowanej cerkwi prawosławnej na wzgórzu obok nadwyrężonego budynku drewnianego. Budowę ukończono w 1866 roku. 2 listopada nowa cerkiew została wyświęcona pw. ś.ś. Piotra i Praksedy. W 1897 roku społeczeństwo Siemiatycz stanowili: 75% żydzi, 15% katolicy, blisko 10% prawosławnych oraz nieliczni ewangelicy. W roku 1900 nieopodal synagogi powstaje neobarokowy Przyszkółek (Dom Talmudyczny). Po wojnie w budynku tym mieściło się m.in. państwowe przedszkole, później przez dłuższy czas był siedzibą Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Anny Jabłonowskiej, aktualnie znajduje się tam Zasadnicza Szkoła Zawodowa. W budynku po koszarach zorganizowano jednoklasową szkołę cerkiewno-parafialną, przekształconą później w dwuklasową.

W roku 1921 Siemiatycze liczyły 5694 mieszkańców (6816 os. w 1931). Orientacyjny skład społeczeństwa był następujący: 65% żydzi, 25,7% katolicy, 9% prawosławni. Za Polaków uważało się 33%, do narodowości żydowskiej przynależność deklarowało ok. 61% i białoruskiej ok. 5%. Orientacyjnie w mieście mieszkało ok. 26% Polaków, 65% Żydów, 8% Białorusinów. Gminę siemiatycką zamieszkiwało 10 676 osób, 54% prawosławnych, 45% katolików, Polacy stanowili połowę ludności, druga połowa to Białorusini. II wojna światowa [edytuj] 11 września 1939 oddziały niemieckie wkraczają do Siemiatycz i zajmują miasto. Od 17 do 20 września 1939 teren jest opuszczany przez Niemców ustępujących przed wkraczającymi oddziałami radzieckimi. Podczas okupacji i wycofywania się Niemcy dokonują aktów przemocy i terroryzują okoliczną ludność. W 1940 Rosjanie wystawiają w Siemiatyczach pomnik Lenina, by uczcić przyłączenie miasta do terytorium Białoruskiej Republiki Sowieckiej. Pomnik zniszczyli Niemcy w 1941. 1941 – W trakcie potyczek z oddziałami radzieckimi i okupacji dochodzi do licznych morderstw ludności cywilnej, przeprowadzono pacyfikacje i palenia okolicznych wsi. Niemcy często "karzą" ludność polską za straty jakie ponoszą w wyniku prowadzonych walk, nie oszczędzając osób w podeszłym wieku i dzieci. Następuje ostateczne zniszczenie siemiatyckiego ratusza, jednego z bardziej okazałych budynków tego typu w rejonie. Ratusz nie został odbudowany, a jego ruiny po zasypaniu ziemią zmieniły się w park w centrum miasta.
W sierpniu okupanci tworzą w Siemiatyczach getto (w kwadracie ulic: Górnej, Wysokiej, Koszarowej i Słowiczyńskiej) głównie dla ludności żydowskiej z Siemiatycz i okolic. W getcie zgromadzono 4,2 tys. osób, byli to mieszkańcy Siemiatycz i okolicznych wsi. W 1942 roku następuje likwidacja siemiatyckiego getta (pierwsza deportacja 2 – 9 września 1942), jego mieszkańcy trafiają głównie do obozu zagłady Treblinka II (ok. 90 km od Siemiatycz), gdzie zostają zamordowani wraz z 750 tys. innych więźniów. W okresie wojny miasto utraciło 60% zabudowy mieszkalnej i ok. 50% budynków użyteczności publicznej, zniszczeniu (także celowemu) uległy zakłady przemysłowe i elektrownia. Tuż po wyzwoleniu szacowano ludność miasta na 3000 osób (40% stanu z roku 1939 – 7850 os.). Po powrocie części mieszkańców w 1946 roku ludność Siemiatycz liczyła 4106 osób, 52% stanu z 1939 roku. Niemal całkowitej zagładzie uległa ludność żydowska, stanowiąca przed wojną 60% mieszkańców Siemiatycz. PRL
W roku 1952 z południowej części powiatu bielskiego wyodrębniono nowy powiat ze stolicą w Siemiatyczach. Siemiatycze pozostają miastem powiatowym do roku 1975. 1 maja 1973 w siemiatyckiej cerkwi wybucha pożar. Budynek nie zostaje doszczętnie zniszczony, ogień powoduje jednak znaczne straty, ucierpiało wyposażenie cerkwi i ikony. 12 lipca wyremontowaną cerkiew wyświęcił metropolita warszawski Bazyli. W 1975 roku oddano do użytku pierwszy siemiatycki zalew. Aktualnie są 3 zbiorniki.
W 1990 r. ukazuje się pierwszy numer "Głosu Siemiatycz", czasopisma regionalnego, pierwotnie czarno-białego, od kwietnia 2000 wydawanego co tydzień w kolorowej szacie graficznej. 14 października 1998 miasto odwiedził prawosławny patriarcha Konstantynopola Bartłomiej I, który w asyście metropolity Sawy dokonał uroczystego aktu wmurowania kamienia węgielnego w przygotowany już fundament nowej cerkwi pw. Zmartwychwstania Pańskiego. Nie był to jedyny wysoki prawosławny dostojnik, jaki odwiedził Siemiatycze. 18 sierpnia 2001 do miasta przybył Patriarcha Aleksandrii i całej Afryki Piotr VII. W wyniku reformy administracyjnej w 1999 powiat siemiatycki zostaje reaktywowany, obejmując gminy: Drohiczyn, Dziadkowice, Grodzisk, Mielnik, Milejczyce, Nurzec-Stacja, Perlejewo, Siemiatycze. Powiat jest częścią województwa podlaskiego, ze stolicą w Białymstoku.

Atrakcje okolicy

Zabytki:

  • Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego
  • Cmentarz żydowski z XVIII w
  • Posąg sfinksa przy dawnej bramie wjazdowej do pałacu księżnej Anny Jabłonowskiej
  • Kościół parafialny Wniebowzięcia NMP fundowany w 1456 r. pw. św. Michała, budowany w obecnym późnobarokowym kształcie od 1719-1727 wg projektu Karola Antoniego Baya. Fasadę przekomponowano w 1729 i 1732 r. Zachowane są w nim także starsze elementy renesansowe.
  • Klasztor misjonarzy – zbudowany w obecnym późnobarokowym kształcie od 1719-1727 wg projektu Karola Antoniego Baya. Po 1914 r. rozebrano spalony pawilon pn-wsch.
  • Ogrodzenie i dzwonnica późnobarokowa z lat 1725-27.
  • Figura św. Jana Nepomucena z XVIII wieku.
  • Szpital z 1726 r. wzniesiony przez Wincentego Rachettiego. Oszpecony przebudową w 1850 r.
  • Dawna bożnica z 1797 r. zbudowana wg proj. z 1777 r. autorstwa Szymona Bogumiła Zuga. W stylu klasycystycznym. Odbudowana w 1964 r. z zatarciem cech stylowych.
  • Przyszkółek z 1900 r. przy ul. Pałacowej 10 w stylu neobarokowym i modernistycznym.
  • Cerkiew prawosławna pw. św. Trójcy, apostołów Piotra i Pawła z 1866 roku.
  • cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego w stylu rusko-bizantyjskim.
  • Kaplica cmentarna ewangelicko-augsburska z poł. XIX wieku.
  • Kaplica cmentarna św. Anny z 1826-27.
  • Oranżeria z z 1860 r.
  • Domy klasycystyczne przy ul. Pałacowej (nr 14, 19, 25, 28).
  • Posągi sfinksów przy dawnej bramie wjazdowej do pałacu księżnej Anny Jabłonowskiej.
  • Cmentarz (wielowyznaniowy) założony w 1805 r.
  • Kapliczka przydrożna słupowa na wschód od miasta z poł. XIX wieku.
  • Cmentarz wojenny z I wojny światowej.
  • Ruiny zespołu zakładu kaflarskiego z końca XIX w.
  • Baciki Bliższe - Młyn wodny - drewniany z lat 30-tych XX w. Budynki gospodarcze z tego samego okresu.
  • Baciki Średnie; Pozostałości zespołu dworskiego - murowana oficyna, drewniane budynki administracyjne i gospodarcze z końca XIX i początków XX w. Obok park podworski. Obecnie mieści się tu Państwowe Prewentorium Przeciwgruźlicze.
  • zabytkowa cerkiew w Rogawce;
  • Cecele; Kurhany - tereny po archeologicznych znaleziskach dawnego osadnictwa. Eksponaty z wykopalisk umieszczone są w Muzeum Archeologicznym w Warszawie.
  • W pobliżu wsi Anusin znajdują się bunkry pochodzące z lat 1940-41, które były częścią składową nadbużańskiego rejonu umocnionego, za Anusinem groby dwóch żołnierzy poległych w 1939 r, dalej nad wiodącą w stronę granicy państwa szosy znajdują się w części zniszczone radzieckie bunkry, wzniesione w latach 1940-1941.

Usługi dla turystów

Baza noclegowa:
Szlaki turystyczne:
  1. Kolor czerwony - szlak nadbużański - Tonkile - Wólka Zamkowa - Drohiczyn - Zajęczniki - Wólka Nadburzańska - Turna Mała;
    Szlak wiedzie pośród pagórków i lasów leżących w pobliżu Bugu. Warto zapoznać się z zabytkami mijanych miejscowości. Zwłaszcza tych znajdujących się w Drohiczynie.
  2. Kolor niebieski - Szlak Bunkrów: - Wólka Nadbużna - Anusin - Olendry - Maćkowicze - Mielnik.
    Szlak prowadzi na północny-wschód poprzez młody las sosnowy na skraju którego znajdują się mogiły mieszkańców Słoch Annopolskich zamordowanych w 1941 roku. Dalej natrafiamy na pozostałości cmentarza żołnierzy poległych w czasie I wojny światowej.
Więcej o szlakach turystycznych regionu...


W nadbużańskiej miejscowości Wólka znajduje się Ośrodek Wypoczynkowy z kortem tenisowym i basenem.

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie

ul. Warszawska 51 lok. 7
17-312 Drohiczyn, woj. Podlaskie