Miejscowości gminy Olszanka

powrót

BEJDY (Gmina Olszanka)

Wieś licząca 191 mieszkańców, leży w północno-zachodniej części gminy Olszanka. Powierzchnia sołectwa liczy 782,89 ha. W sołectwie tym znajduje się  kościół parafialny oraz Ochotnicza Straż Pożarna. Jest to niewielka wieś pochodzenia szlacheckiego. Miejscowość ta była gniazdem rodu Rzewuskich z przydomkiem, Bejda herbu Krzywda, których potomkowie doszli do dużej fortuny i stali się rodem magnackim. Jeden z członków tej rodziny Seweryn Rzewuski w 1774 r. został hetmanem polnym koronnym.

 

 

Kościół parafialny w Bejdach pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny.

 

Nazwa tej miejscowości wywodzi się od nazwy osobowej Bejda, a ta może z pruskiego Beide. Z. Gałecki zalicza ją do nazw bałtyckich , podobnie jak Górnowicz. Możliwe, że imię Bejda ma związek z prasłowiańską nazwą osobową Bayde, Baydoth (Gerullis G. Die altpreussischen Ortsnamen, Berlin - Leipzig 1922).

W 1546 r. wieś ta została zaliczona do pogranicznych miejscowości Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1580 r. Bejdy należały do powiatu drohiczyńskiego i do parafii Przesmyki. Pierwotne brzmienie nazwy to Beydy ( ŹDź XVII 14). Osada ta została założona w XVI w. przez szlachtę litewską, częściowo może i pruską, która przeniosła się z Mazur i Warmii . Rodzina Bejdów znana w tej wsi od 1580 r.

Inną wersję pochodzenia nazwy podaje Podniesiński. Doszukuje się on się wpływów tatarskich, co uzasadnia tym, że wyraz bej jest pochodzenia tureckiego i oznacza księcia, pana i do, dare, dedi, datum z języka łacińskiego oznacza dawanie. Wg tego autora miejscowość została ofiarowana jakiemuś tatarskiemu dowódcy w zamian za zasługi.

 

W 1827 r. było w tej miejscowości 18 domów i wieś liczyła 87 mieszkańców, w 1962 r. liczba mieszkańców wzrosła do 335.

Na terenie wsi znajduje się kościół parafialny pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny (w miejscowym języku Matki Boskiej Jagodnej). Parafia erygowana została 1 czerwca 1946 r. przez biskupa Czesława Sokołowskiego.

 

 

BOLESTY (Gmina Olszanka)

To mała wieś gminy Olszanka, leżąca w części południowo-wschodniej. Liczba mieszkańców 103 osób. Powierzchnia sołectwa liczy 247 ha.

Bolesty to także dawna wieś szlachecka. Nazwa miejscowości pochodzi od nazwy osobowej i nazwy herbu Bolesta (Wolff A. Mazowieckie zapiski herbowe z XV i XVI wieku, Kraków 1937) .

 

Należy ją zaliczyć do nazw rodowych, których źródłem była nazwa herbu, będąca jednocześnie nazwą osobową szlachty mazowieckiej. Osadnictwo mazowieckie na Podlasiu pochodzi mniej więcej z lat 1391-1444. W tym okresie powstały wsie drobnej szlachty mazowieckiej: Biernaty, Bolesty, Hadynów, Pietrusy, Radlnia, Szawły, Szydłówek, Wyczółki .

Najstarsze źródła podają trochę zmienioną nazwę wsi. W wykazie osad ziemi mielnickiej w pierwszej połowie XVI wieku D. Michaluk wykazała obecnej nazwę wsi, której pierwsza wzmianka pochodzi z 1528 r. (źródło Popis wojskowy 1528r.), ale już w 1580 r. występuje nazwa Boliesthi, a jej właścicielami byli Bartosz Grzywicz i Bolestowie, którzy posiadali 2,5 włók. W 1674 r. występuje obecna nazwa, właścicielami było 15 osób, a liczba poddanych wynosiła 8 osób .

W obecnym brzmieniu nazwa wsi zapisana jest także w 1795 r. (MpPerPd), 1880 (SG I 300) i 1971 (UN 128, 24). W XVI w.

w miejscowości tej mieszkali Bolestowie .

Najstarsze informacje dotyczące tej wsi pochodzą z 1827 r., gdy było 22 domy i 119 mieszkańców. W 1880 r. liczba domów się nie zmieniła, wzrosła liczba ludności - 145. Następne dane pochodzą z 1962 r., gdy liczba mieszkańców wynosiła 157 osób .

 

Część wsi tej miejscowości nosi miano BOLESTY KOLONIA. Po komasacji gruntów, nowi właściciele zasiedlali otrzymane ziemie i od nazwy osady, przy której się osiedlali tworzyli nazwy dodając kolonia.

 

 

DAWIDY (Gmina Olszanka)

Wieś Dawidy należy do parafii Hadynów i położona jest w części zachodniej gminy Olszanka. Zamieszkuje ją 118 osób. Powierzchnia sołectwa liczy 484 ha. Jest to wieś ruska, genetycznie ukraińska .

 W 1827 r. we wsi było 26 domów i mieszkało w niej 146 mieszkańców, w 1880 r. było 25 domów i 186 mieszkańców, a w 1962 r. - 201 mieszkańców. Miejscowość ta należała do pow. konstantynowkiego . Źródłem dla tej nazwy jest imię Dawid. Jest to imię biblijne pochodzące od hebrajskiego słowa dud -' kochanie' czy dod- 'kochania godny'. Było ono popularne wśród Żydów polskich i na ziemiach ruskich, ale w Polsce występowało rzadko. Wyraz ten poświadczony w języku polskim w 1277 r. . Nazwę tę należy zaliczyć do XVI w. nazw rodowych utworzonych od spolszczonych lub zruszczonych imion chrześcijańskich .

Do dnia dzisiejszego znana jest i przekazywana legenda, związana z powstaniem tej osady. Głosi ona, że wędrowało 3 braci: Dawid, Piotri Szaweł, którzy osiedlili się na terenie gminy Olszanka i od imion swych założycieli powstały wsie Dawidy, Pietrusy i Szawły .

 

W 1580 r. Dawidy i Hadynów były dobrami kościelnymi, a ich właścicielem plebania hadynowska. Dobra te zajmowały 4 włóki osiadłe. W 1674 r. liczba poddanych wynosiła 66 osób .

W 1701 r. wieś Dawidy i Hadynów były w dzierżawie, a czynsz dzierżawny wynosił około 2500 złp. Fundusze tej parafii oraz parafii łosickiej były uposażeniem seminarium janowskiego, na które składały się nieruchomości ziemskie, różne dziesięciny i inne świadczenia. Seminarium nie prowadziło bezpośredniej gospodarki. Dziesięcinę snopową zbierano z folwarków w Łosicach i Korczówce oraz z pól wiosek Próchenki, Korczówka, Szydłówka, Kornica i Szpaki. Natomiast dziesięcinę pieniężną w wysokości 3 groszy litewskich pobierał proboszcz od każdego łanu należącego do miasteczka Łosice. Ponadto corocznie miasteczko składało 18 kóp groszy litewskich i 2 baryły wosku .

 

W zeszycie Urzędowe nazwy... we wsi Dawidy wykazano nazwę części wsi ALEKSANDRÓWKA. Nazwa pochodzi wg mieszkańców tej miejscowości od dziedzica o imieniu Aleksander. Jest to bardzo stare imię greckie dwuczłonowe. Piewszy człon alekso oznacza 'bronię, wspomagam', a druga aner - 'mąż, mężczyzna'. W Polsce spotykamy je w połowie XII w., a w XV w. popularna staje się jej żeńska forma Aleksandra . Mieszkańcy wspominają, że na tym terenie było 8 dymów, a obecnie jest na tym obszarze pole. Aleksandrówkę i wieś rozdzielała droga.

 

HADYNÓW (Gmina Olszanka)

Wieś Hadynów liczy obecnie 61 domów i 218 mieszkańców. Powierzchnia sołectwa liczy 315 ha. Na jej terenie znajduje się Szkoła Podstawowa im. Stefana Żeromskiego, sklep spożywczy i parafia rzymsko-katolicka pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela.

Pierwszy kościół tej parafii wybudowany był w 1410 roku. Jego fundatorzy to Piotr i Bogusław z Szawłów (właściciele wiosek: Szawły, Pietrusy i Hadynów) oraz Stanisław i Marcin z Szańkowa (właściciele wiosek: Wyczółki, Radlnia i Bolesty). Drzewo na budowę świątyni ofiarowali bracia Piotr i Bogusław Szańkowscy . Wykończenie kościoła trwało 3 lata. Do dzisiaj przekazywana jest legenda o ślepej kobyle, która sama z lasu ciągała drzewo. Przy końcu budowy koń zachorował i padł pod drzwiami, odciskając swoje kopyto na kamieniu. Kamień ten zachował się i leży przy głównym wejściu do kościoła. W 1413 r. świątynia była wykończona i poświęcona przez biskupa łuckiego Pawła Algimuntowicza. Po upływie stu lat parafię przyłączono do kościoła łosickiego. Rok po spaleniu się świątyni w Łosicach (1879) przywrócono parafię w Hadynowie.

 

 

 

 

Kościół parafialny w Hadynowie z XVII - XVIII w. pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela

 

W chwili obecnej w miejscowości tej znajdują się dwie świątynie. Starszy kościół wybudowany w XVII - XVIII w. wpisany jest do rejestru zabytków. Wzniesiony on był prawdopodobnie z fundacji biskupów łuckich, właścicieli wsi. Jest on drewniany, konstrukcji zrębowej, w części wschodniej dobudowa z cegły. Budynek był restaurowany w 1862 r., w 1880 całkowicie przekształcony, a powiększony w 1902 r.

 

W latach 1994-1996 wybudowano kościół nowy staraniem ks. Edmunda Wałuszko. W chwili obecnej do parafii Hadynów należą następujące sołectwa: Bolesty, Dawidy (część wsi), Hadynów, Kolonia Korczówka, Nowe Łepki, Stare Łepki, Olszanka, Pietrusy, Radlnia, Szańków, Szawły, Szydłówka i Wyczółki.

 

W północno-zachodniej części wsi położony jest cmentarz rzymskokatolicki, założony na pocz. XIX wieku. W środkowej jego części zlokalizowana jest kaplica z 1947 r. upamiętniająca męczeńską śmierć ks. Niedzielaka prześladowanego przez UB. Na cmentarzu znajduje się m.in. klasycystyczny nagrobek właściciela ziemskiego Franciszka Bienieckiego (zm. w 1813 r.), kilka nagrobków z II poł. XIX w. oraz mogiły ofiar zbrodni hitlerowskich .

 

Powstanie wsi Hadynów to okres kolonizacji szlachty mazowieckiej - lata 1391 -1444 . W 1580 r. nazwa wsi była taka sama jak obecnie. Hadynów był własnością kościelną, a jej właścicielem był pleban hadynowki.

Obecnie w tej miejscowości jest mało rolników i żaden nie zajmuje się hodowlą tych zwierząt. Większość mieszkańców tej wsi pracuje w innych działach gospodarki.

 

 

KLIMY (Gmina Olszanka)

We wschodniej części gminy Olszanka znajduje się wieś - Klimy. Obecnie jest tu 40 domów i 134 mieszkańców. Powierzchnia sołectwa liczy 419 ha.

 

Jest to najprawdopodobniej najstarsza wieś w naszej gminie. Gród ten powstał w X w. . Osada przygrodowa zlokalizowana była w odległości 200 m na północ od grodziska, na niewielkim wzniesieniu wśród podmokłych łąk. Niestety grodzisko nie zachowało do dnia dzisiejszego swojej formy, ponieważ teren ten jest użytkowany rolniczo. Od dwóch lat prowadzone są na tym obszarze prace wykopaliskowe, które pozwolą odkryć część zapomnianej historii.

 

W 1546 r. wieś Klimy zaliczona została do pogranicznych miejscowości Wielkiego Księstwa Litewskiego, leżących na terenie ziemi drohickiej . Miejscowość ta w 1580 r. należała do powiatu drohiczyńskiego i parafii Przesmyki. Nazwa tej wsi, w tym czasie, brzmi Klimi .

 

Nazwa wsi Klimy pochodzi od nazwy osobowej Klimi (Klimont) . W Polsce imię poświadczone już w 1203 r. w formie Klemens, a w formie Klisz, Kliment, Klimont, Klement, Klimiont, Klimunt, Klamot i Klament w 1334 r. Wyraz ten pochodzi z języka łacińskiego od słowa pospolitego clemens oznaczającego 'łagodny, spokojny, cichy' . Było ono popularne wśród niewolników i wyzwoleńców oraz jako imię chrześcijańskie. Odpowiednik rosyjski tego imienia to Kliment.

 

 

KOLONIA-KORCZÓWKA (Gmina Olszanka)

Leży w południowo-wschodniej części gminy Olszanka. Na koniec grudnia 2005 roku liczba mieszkańców wynosiła 101 osób, a liczba domów 29. Powierzchnia sołectwa liczy 323 ha. Miejscowość ta jest jedną z mniejszych w naszej gminie (zajmuje przedostatnie miejsce pod względem liczby ludności).

Jeden człon nazwy tej osady pochodzi od miejscowości, obok której powstała. Drugi to kolonia nazwa nadawana przez nowych właścicieli, którzy zasiedlali otrzymane ziemie i byli mieszkańcami przyległej osady. Wyraz kolonia i kultura są spokrewnione w języku łacińskim.  Od 1587 r. kolonia oznaczała osadę zasiedloną przez część mieszkańców starej. Od XVII w. tak mówiono o osadach nie mających statusu zwykłej wsi lub miasta .

Prawdopodobnie tutejsza ludność otrzymała ziemie za udział w wojnie z bolszewikami. Jeden z mieszkańców tej wsi Oleksiuk pobudował budynki gospodarcze z cegły pochodzącej z dawnego dworu i folwarku.

Właścicielem dworu w pewnym okresie był dziedzic Wroczyński, z tego też powodu jedno z pól na terenie tej wioski nosi miano Wroczyńskiego.

 

 

KORCZÓWKA (Gmina Olszanka)

Dawna wieś królewska  na terenie, której znajduje się źródło rzeki Tocznej, lewobrzeżnego dopływu Bugu. Obecnie znajduje się tutaj 75 domów, a liczba ludności wynosi 264 osób. Powierzchnia sołectwa liczy 603 ha.

 

 

Użytek ekologiczny Stójdło.

 

Na terenie tej miejscowości  znajduje się kaplica pod wezwaniem św. Agaty. W jej mury wbudowana jest tablica upamiętniająca bohaterską obronę wiary unity Onufrego Hawryluka, pochodzącego z tej miejscowości.

 

 

Kaplica w Korczówce pod wezwaniem św. Agaty.

 

Pierwsze wzmianki o Korczówce z 1546 r. informują nas, że wieś ta została zaliczona do przygranicznych miejscowości Wielkiego Księstwa Litewskiego, leżących na terenie ziemi drohickiej. W inwentarzach zamku mielnickiego z lat 1545 i 1551 miejscowość Korczówka wchodzi w skład dzierżawy łosickiej podległej staroście mielnickiemu. W XVII w. wsie starostwa łosickiego: Korczówka, Próchenki i Szpaki zostały oddane w dzierżawę szlachecką. W pobliżu tych osad powstawały dwory szlacheckie.

 

W 1580 r. wieś o nazwie Kornczówka była własnością królewską, a jej właścicielem było starostwo łosickie. W roku tym własność królewska w ziemi mielnickiej wynosiła 729,5włók osiadłych i 59,5 włók pustych.

 

Nazwa wsi Korczówka pochodzi od karczowania drzewa. Najstarsza mieszkanka tej miejscowości pamięta jeszcze czasy, gdy jej teren porośnięty był drzewami dużo gęściej niż obecnie .

Motyw karczowania drzew jest niezmiernie częstym motywem nazewniczym w krajach słowiańskich i germańskich, a prawdopodobnie i na innych obszarach mocno zalesionych .

 

Do dnia dzisiejszego miejscowa ludność część wsi określa BOROWINĄ. Podobnie jak poprzednia część wsi Klimy, o tej samej nazwie, wywodzi się ona od borówki lub boru (zob. część wsi Klimy BOROWINA).

Dzisiaj BOROWINĘ w Korczówce zamieszkują tylko dwie rodziny, chyba ze względu na niewielkie oddalenie od całej wsi, brak drogi asfaltowej oraz położenie tego obszaru w bezpośrednim sąsiedztwie lasu.

 

MSZANNA (Gmina Olszanka)

Mszanna leży we wschodniej części gminy Olszanka. Obecnie jest tam 45 domów i 179 mieszkańców. Mszanna należy do nielicznych wsi z terenu naszej gminy o układzie drożnym.  Powierzchnia sołectwa liczy 446 ha.

 

Wsie gminy Olszanka zlokalizowane są po prawej stronie Liwca. Osadnictwo po lewej stronie tej rzeki to XI i XII w., natomiast po prawej stronie to przeważnie koniec wieku XIII i początki XIV i taka jest przybliżona data powstania tej miejscowości. Mszanna, podobnie jak Olszanka, Próchenki i Szydłówka, należy do wsi pierwotnie ukraińskich.

 

 

 

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela.

 

Wieś ta wchodziła w 1551 r. w skład dworu huszlewskiego, podległego dworowi w Woźnikach. Dobra Woźniki w XVI w. były największe w ziemi mielnickiej, a w woj. były to włości średnie. Pod koniec tego wieku liczyły one 19 wsi, w tym Mszana. Woźniki nadane były Mikołajowi Nasucie przez wielkiego księcia litewskiego. Później Zygmunt Stary wyraził zgodę, by Jan Zabrzeziński zapisał swojemu synowi majątek Międzyrzec w pow. brzeskim oraz Woźniki w pow. mielnickim. Majątek ten przejęli Kiszki w 1541 lub 1555 r. (Mikołaj Kiszka był woj. podlaskim) . W wykazie osad z 1580 r. wieś ta ma nazwę Mszany.

 

W 1662 r. właścicielem części Mszanny był Kazimierz Orzeszko - podstoli mielnicki (liczba poddanych 26). Następnie, posiadaczem tego obszaru został Władysław Kosnowski , a drugiej części Zbigniew Ossoliński - starosta drohicki ( liczba poddanych 43) .

Wieś Mszanna w 1580 r. należała do parafii Sarnaki (zob. załącznik nr2). Sytuacja ulega zmianie w końcu XVII w., gdy do parafii Mszanna należały następujące wsie: Krawce, Siliwonki, Kopce, Mielniki, Dziadowskie, Zawadki, Waśkowólka, Żurawlówka, Krzywośnity, Juniewicze (zob. załącznik nr 6).

Inny obraz wsi przedstawia Słownik Geograficzny K.P... Mszanna należy do pow. konstantynowkiego i okręgu sądowego Huszlew. W tej miejscowości znajduje się kościół parafii greko-katolickiej, odnowiony w 1837 r. przez Karolinę Wężykową. W 1874 r. został on zamieniony przez rząd rosyjski na cerkiew p. w. Ścięcia św. Jana. Folwark i wieś posiada 333 morgów i 10 domów.

 

W chwili obecnej parafia Mszanna należy do dekanatu łosickiego i jest jedną miejscowością wchodzącą w skład tej parafii. Obecny kościół parafialny pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela, wybudowany w 1914 r. jako cerkiew prawosławna, został poświęcony w 1917 r. W 1925 r. świątynia została przejęta przez katolików i wznowiono parafię z części parafii hadynowskiej.

 

 

NOWE ŁEPKI (Gmina Olszanka)

W części północnej gminy Olszanka zlokalizowane są Nowe Łepki. Obecnie jest tam 34 domy i 130 mieszkańców. Jak nazwa wskazuje wieś ta powstała w pobliżu Starych Łepek. Dla odróżnienia tych dwóch miejscowości starsza otrzymała człon Stare, a ta która została założona później Nowe. Powierzchnia sołectwa liczy 256 ha.

 

W 1551 r. wsią podległą dworowi łosickiemu były bojarskie Łepki. Bojarami określano pośredni stan między szlachtą, a chłopami. Bojarzy putni służyli na wojnie, a służkowie usługiwali na zamku. Włościanie zaliczeni do tej grupy nie musieli odrabiać pańszczyzny rolnej. Ci, którzy zasłużyli się w czasie wojen dostawali ziemię i w ten sposób powstawały wsie, np. w okolicach Międzyrzeca . Ironiczna nazwa bojarów to ruska szlachta . W XVI w. wieś Stare Łepki określano mianem bojarów putny .

 

Dobrami zlustrowanymi w 1570 i 1576 r. było m. in. starostwo łosickie. Przynajmniej od 1565 r. miał je w dzierżawie zastawnej wojski mielnicki Aleksander Hincza . Głównym celem lustracji było ustalenie dochodu danej królewszczyzny, by w ten sposób móc obłożyć ją podatkiem kwarcianym. Na dochód składały się daniny i opłaty pieniężne chłopów, ludności miejskiej i dochody z folwarków oraz inne, np. z myta . Za właścicielkę dóbr królewskich ( także podlaskich) zgodnie z testamentem króla Zygmunta Augusta (zmarł w 1571 r.) uważa się Annę Jagiellonkę. Po bezkrólewiu królem zostaje wybrany Henryk Walezy, który niezbyt liczy się z prawami Anny Jagiellonki .

Wieś Szydłówka, Próchenki, Olszanka i Łepki należą w tym czasie do wojtostwa szylowkiego (wójtostwa szydłowkiego). Ustalony następujący dochód z wsi Lempki (zmieniona nazwa, dziś Łepki):

facit lit. kop.45/2 ( 112/17 1/2 zł pol); zob. załącznik nr 7.

 

W 1674 r. nazwa zapisana w źródle to Łępki. W okresie tym istniała tylko jedna wieś o tej nazwie. Osada ta była własnością królewską, a właścicielem starostwo łosickie. Liczba poddanych wynosiła 55 osób .

 

Najprawdopodobniej nazwa Łepki pochodzi od nazwy osobowej Łępa. Dlatego nazwy obu tych miejscowości należy zaliczyć do grupy nazw rodowych. Taszycki W. etymologię nazwy Łępice wywodzi także od nazwy osobowej Łępa.

 

OLSZANKA (Gmina Olszanka)

Wieś gminna leżąca w środkowej części gminy Olszanka. Pod względem liczby ludności - 375 osób, zajmuje drugie miejsce w gminie. Liczba domów w tej miejscowości wynosi 86. Powierzchnia sołectwa liczy 636 ha. Tutaj mieści się urząd gminy, bank spółdzielczy, szkoła podstawowa, gimnazjum, gminna biblioteka publiczna, stacja dystrybucji paliw, stacja dystrybucji gazu.

 

W Olszance przy skrzyżowaniu dróg znajduje się kapliczka upamiętniająca prześladowania Unitów na terenie naszej gminy. Represje dotknęły mieszkańców: Próchenek, Korczówki, Olszanki, Dawid, Szydłówki i Mszanny. Unici często byli bici, zmuszani do wielogodzinnego stania na mrozie, przymuszani przy pomocy wojska do odbywania praktyk prawosławnych (chrztów, pogrzebów, ślubów) oraz płacenie kontrybucji. Musieli przez wiele tygodni utrzymywać kozaków i wojsko, a niekiedy całe rodziny wywożono do Rosji i palono wsie. Ich postawa i wielka wiara jest dla nas wzorem do naśladowania.

 

 

 

Kapliczka w Olszance upamiętniająca męczeństwo unitów na terenie gminy.

 

 

Początki tej wsi to koniec wieku XIII i początek XIV. Podobnie jak miejscowości Mszanna, Próchenki i Szydłówka należy ona do wsi pierwotnie ukraińskich . W 1546 r. zaliczana była do pogranicznych miejscowości Wielkiego Księstwa Litewskiego, leżących na terenie ziemi drohickiej i wchodziła w skład dzierżawy łosickiej, podległej staroście mielnickiemu. Była to własność królewska. W źródle z 1580 r. podawana jest nazwa Olszanki. Później nazwa jest taka sama jak obecnie.

Z lustracji tych ziem, mającej na celu ustalenie dochodu danej królewszczyzny, z roku 1576 wynika, że wieś Olszanka należąca do wojtowstwa szylowskiego facit lit. Kop 39/9 (97/26/3 zł Pol) .

W wykazie osad w ziemi mielnickiej w 1674 r. włości te nadal są własnością królewską, podległe starostwu łosickiemu, o liczbie poddanych 41.

 

W 1964 r. do gminy Olszanka należało 8 sołectw z następującą liczbą ludności: Bejdy (332), Dawidy (214), Klimy (224), Korczówka (361), Korczówka Kol. (138), Olszanka (395), Próchenki (687), Szydłówka (353). Ogółem liczba mieszkańców wynosiła 2704 osoby .

 

Nazwa Olszanka wywodzi się od olch - 'drzew z rodziny brzozowatych; w Polsce znane są 3 gatunki: olcha czarna, szara i zielona; olsza' . Należy ona do nazw topograficznych, określających teren z olchami. Jest w Polsce kilkadziesiąt form toponimicznych Olszanka. Także nazwy: Olesznica, Olszanica mają taką samą etymologię. W chwili obecnej gatunek tego drzewa można często spotkać na terenie tej wsi.

 

 

PIETRUSY (Gmina Olszanka)

W odległości 3 km od Olszanki znajdują się Pietrusy. Obecnie jest tam 45 domów i 165 mieszkańców. Powierzchnia sołectwa liczy 523 ha.

 

Miejscowość ta należała do wsi, których właścicielem była szlachta zaściankowa. Powstanie tej osady to mniej więcej lata 1391 - 1444. W tym czasie założone zostały także wsie: Bolesty, Biernaty, Hadynów, Radlnia, Szawły, Szydłówek oraz Wyczółki .

Pierwsza wzmianka o tej wsi pochodzi z roku 1528. Nazwa tej miejscowości w tym czasie to Petrusy . W 1580r nazwa brzmiała Petruszew. Jej właścicielami byli Witkowski - sędzia brański (5 włók ziemskich) i Irzykowiczowie: Hieronim, Oktawian, Olbracht . W wykazie miejscowości w ziemi mielnickiej w 1674 r. nazwa tej wsi występuje dwukrotnie w obecnym brzmieniu: Pietrusy wieś, której właścicielem było 8 osób, a liczba poddanych wynosiła 5 oraz Pietrusy folwark - właścicielem Machewsza Pietruszewski, liczba poddanych 4.

 

 

 

 

Wiatrak drewniany z okresu międzywojennego.

 

Na początku wieku XIX wieś i folwark Pietrusy należy do pow. konstantynowskiego, gm. Olszanka i parafii Hadynów. W 1827 r. jest tam 16 domów i 80 mieszkańców, w roku 1880 - 20 domów, a liczba ludności wynosi 261 osób .

Jednym z zabytków tej miejscowości jest wiatrak. Niestety jest on w bardzo złym stanie technicznym i najprawdopodobniej za kilka lat nie zostanie po nim śladu.

 

Nazwa wsi Pietrusy pochodzi od nazwy osobowej Piotr, Pietr . Imię to należy do chrześcijańskich imion greckich, pochodzące od wyrazu pospolitego petra - 'skała, opoka'. W Polsce jest to bardzo popularne imię męskie; znane bardzo wcześnie w różnych formach: Pietruś, Pietrek, Piotrasz, Peszko, Pecho, Pietrzyk. Świętych o tym imieniu Martyrologium rzymskie wymienia 46, a Biblioteka Sanctorum ponad 120 .

Nazwę Pietrusy należy zaliczyć do nazw rodowych wywodzących się od nazwy osobowej.

 

 

PRÓCHENKI (Gmina Olszanka)

Największa wieś w naszej gminie to Próchenki. Jest tam 132 domy i 522 mieszkańców. Powierzchnia sołectwa liczy 1297 ha. Miejscowość ta położona jest na południowym obszarze gminy Olszanka. Na jej terenie funkcjonuje Niepubliczna Szkoła Podstawowa, prowadzona przez Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Wsi Próchenki, Filia Biblioteczna. Jest tutaj także kościół parafialny (pounicki) p. w. Najświętszego Serca Pana Jezusa.

Osadnictwo tej wsi to koniec wieku XIII i początki XIV. Należała ona do wsi ruskich, genetycznie ukraińskich .

Dobra te w XVI i XVII w. były dobrami królewskimi. W 1551 r. osada ta podlegała dworowi łosickiemu; nazwa tej wsi wtedy to Prochenki. W 1674 r. wieś ta występuje w źródle pod wcześniej wymienioną nazwą (Prochenki). Zarządzającym tymi dobrami królewskimi w dzierżawie w tym roku, jest Laskowski, a liczba poddanych wynosi 135. Szlachcic ten jest także właścicielem dworu Próchenki, w którym liczba poddanych wynosi 4 oraz wsi Mężenin .

 

Miejscowość Próchenki jest wsią parafialną. Do parafii tej należy także Korczówka. Przodkowie tych miejscowości, to unici, którzy znosili niesamowite cierpienia w obronie swojej wiary i są dla współczesnych mieszkańców przykładem odwagi, siły wiary i patriotyzmu.

 

 

 

Kościół parafialny w Próchenkach pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa.

 

Pierwotny kościół unicki pochodzący z 1669 r., uposażony był przez króla Michała Wiśniowieckiego, zamieniono na cerkiew w 1874 r. W czasie I wojny światowej świątynia się spaliła. Została odbudowana w 1920 r. (drewniana), a parafię wznowiono w 1921.

Obecny kościół parafialny jest murowany, wybudowany został

w latach 1989-1992, staraniem księdza Henryka Demiańczuka, konsekrowany w 1992 r. przez Bpa Jana Mazura.

 

Na temat pochodzenia nazwy Próchenki są dwa warianty. Jedna

z wersji mówi, że nazwa Próchenki pochodzi od próchna, które powstawało po wykarczowanych, długo leżących drzewach. W tym czasie na obszarze tym jest bardzo dużo mokradeł, bagien i gęstych lasów.

Podobnie K. Rymut wyjaśnia etymologię nazwy Pruchnik, dawniejszego miasteczka, obecnie wieś gminna w woj. przemyskim. Między innymi zawarta jest tam informacja, że nazwę tę notowaną od końca XIV w., w dawnych czasach pisano przez o, od XV w. używano także liczby mnogiej Prochniki (1421) .

Także nazwę Próchenki, w gminie Olszanka różnie zapisywano,

np. Prochenty (1576), Prochenki(1580), Prochenka(1661-1664), Pruchenka (1880 w Słowniku Geograficznym K. P. t.7, s.501). Formy nazwy ulegały zmianom, przede wszystkim fonetycznym, np. Próchenki i Porochonki. Było to uzależnione od kancelarii, w której powstawał dokument i od pisarza, który je zapisywał .

Druga hipoteza pochodzenie nazwy wywodzi od nazwiska hrabiego Próchnickiego. Nie udało mi się jednak dotrzeć do informacji, która potwierdziłaby tą tezę, poza rozmową z mieszkańcem Próchenek .

 

POPRZECZKI są częścią wsi Próchenki. Pomimo, że jest to największa wieś gminy Olszanka, prawie wszystkie domy zlokalizowane są, po obu stronach jednej drogi. Tylko 14 domów ze 132, usytuowanych jest przy drodze przecinającej tę główną. Obszar tej drogi i budynki przy niej znajdujące się nazywają mieszkańcy Poprzeczkami. Wyraz poprzeczny oznacza 'idący w poprzek, krzyżujący się z podłużnym, prostopadły do danego kierunku'.

 

 

RADLNIA (Gmina Olszanka)

Radlnia to najmniejsza wieś należąca do gminy Olszanka. Znajdują się ona w północno-zachodniej części gminy Olszanka. Dzisiaj jest tam 11 domów i 35 mieszkańców. Powierzchnia sołectwa liczy 182 ha.

 

Wieś ta była własnością szlachecką. Data powstania tej osady to czasy kolonizacji przez szlachtę mazowiecką, lata 1391-1444. W tym czasie założone zostały drobnoszlacheckie wsie: Wyczółki, Bolesty, Szańków, Szawły i Radlnia .

Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z 1528 r., nazwa wsi zapisana wtedy to Riadlino. W wykazie osad z 1580 r. nazwa wsi to Radlna, a jej właścicielem jest Andrzej Radliński - woźny ziemski mielnicki z cześnikami (termin cześnik w tym kontekście oznacza szlachtę cząstkową). Posiadał on 5 włók ziemskich . Następna informacja z 1674 r. wskazuje, że zapisana nazwa jest taka sama, jak używana dzisiaj. Właścicielami wsi jest 8 osób, a liczba poddanych wynosi 19.

 

W ciągu całej swojej historii, wieś ta miała małą liczbę domów i mieszkańców. W 1827 r. było tam 15 domów i 65 mieszkańców, natomiast w 1880 r. liczba domów wynosiła 12, a ludności - 87 osób. Radlnia należała wtedy do pow. konstantynowskiego, gm. Olszanka i parafii Hadynów .

Nazwa Radlnia pochodzi od radła. Takim określeniem nazywano najstarsze narzędzie służące do uprawy roli. Prototypem była gałąź z twardego drzewa z sękiem, którym spulchniano ziemię. Radło służyło przede wszystkim do drugiej orki zwanej przyorywką. Pierwszą wykonywano sochą lub pługiem, a po odleżeniu roli radłem poprzek skib. Najstarsze wzmianki o radle w Polsce pochodzą z przywilejów z roku: 1228, 1231, 1245, 1251, 1297 i innych, w których jest mowa o podatku poradlne. Po wynalezieniu ulepszonych narzędzi, np. kultywatorów radło wyszło z użycia. Dzisiaj stosowane jest czasami zmniejszona jego wersja, zwana radełkiem, która służy do obsypywania ziemniaków.

 

STARE ŁEPKI (Gmina Olszanka)

W części północnej gminy Olszanka zlokalizowane są Stare Łepki.  Powierzchnia sołectwa liczy 512 ha.

 

 W Starych Łepkach znajduje się, w chwili obecnej nieużytkowany budynek szkoły podstawowej. Liczba mieszkańców tej wsi wynosi 220, a domów 53.

 

W 1551 r. wsią podległą dworowi łosickiemu były bojarskie Łepki. Bojarami określano pośredni stan między szlachtą, a chłopami. Bojarzy putni służyli na wojnie, a służkowie usługiwali na zamku. Włościanie zaliczeni do tej grupy nie musieli odrabiać pańszczyzny rolnej. Ci, którzy zasłużyli się w czasie wojen dostawali ziemię i w ten sposób powstawały wsie, np. w okolicach Międzyrzeca . Ironiczna nazwa bojarów to ruska szlachta . W XVI w. wieś Stare Łepki określano mianem bojarów putny.

 

Dobrami zlustrowanymi w 1570 i 1576 r. było m. in. starostwo łosickie. Przynajmniej od 1565 r. miał je w dzierżawie zastawnej wojski mielnicki Aleksander Hincza . Głównym celem lustracji było ustalenie dochodu danej królewszczyzny, by w ten sposób móc obłożyć ją podatkiem kwarcianym. Na dochód składały się daniny i opłaty pieniężne chłopów, ludności miejskiej i dochody z folwarków oraz inne, np. z myta . Za właścicielkę dóbr królewskich ( także podlaskich) zgodnie z testamentem króla Zygmunta Augusta (zmarł w 1571 r.) uważa się Annę Jagiellonkę. Po bezkrólewiu królem zostaje wybrany Henryk Walezy, który niezbyt liczy się z prawami Anny Jagiellonki .

Wieś Szydłówka, Próchenki, Olszanka i Łepki należą w tym czasie do wojtostwa szylowkiego (wójtostwa szydłowkiego). Ustalony następujący dochód z wsi Lempki (zmieniona nazwa, dziś Łepki):

facit lit. kop.45/2 ( 112/17 1/2 zł pol); zob. załącznik nr 7.

W 1674 r. nazwa zapisana w źródle to Łępki. W okresie tym istniała tylko jedna wieś o tej nazwie. Osada ta była własnością królewską, a właścicielem starostwo łosickie.

 

 

SZAWŁY (Gmina Olszanka)

Dzisiaj liczba domów w Szawłach wynosi 38, a liczba mieszkańców 136. Dawniej wieś ta była własnością szlachecką.  Powierzchnia sołectwa liczy 749 ha. Najprawdopodobniej wieś ta została założona w czasie kolonizacji mazowieckiej.

 

Pierwsza wzmianka o tej wsi pochodzi z 1528r. Nazwa tam zanotowana jest taka sama, jak używana obecnie . Natomiast w wykazie osad w ziemi mielnickiej z 1580 r. miejscowość tę zapisano jako Sawli, Sawły. Jej właścicielem był wtedy Andrzej syn Pawła . W roku 1674 r. właścicielami tych dóbr jest już 12 osób, a liczba poddanych wynosi 32 . Inna informacja dotycząca liczby poddanych jest umieszczona w wykazie posesjonatów z tego samego roku. Jest to własność szlachecka 12 osób, a liczba poddanych wynosi - 60. Rozmiar majątku można ustalić na podstawie liczby koni wystawionych w 1528 r. Każdy obowiązany do służby wojskowej musiał wystawić z ośmiu służb, czyli przeciętnie z 16 dymów, pachołka uzbrojonego na koniu. Drobna szlachta z Wyczółek, Szawłów, Bolest i Radlni wystawiała przeciętnie 2-3 konie, bądź tylko siebie, gdy np. posesjonaci największych dóbr Niemira Hrymalicz - 25 koni.

 

Wieś i folwark Szawły w 1827 r. należeli do pow. konstantynowskiego, gm. Olszanka i parafii Hadynów. W tym czasie było w tej miejscowości 30 domów i 163 mieszkańców. W roku 1880 liczba domów zmniejszyła się o jeden, a liczba ludności wzrosła do 266. Powierzchnia tych włości wynosiła 835 morgów .

 

Nazwa wsi Szawły wywodzi się od nazwy osobowej Szaweł. Imię to stało się popularne i znane, ponieważ nosił je jeden z pierwszych apostołów, teraz święty Paweł. Szaweł to stare imię żydowskie. Szaweł po zmianie swoich przekonań i przyjęciu chrześcijaństwa przyjął nowe imię Paweł. Często nowe imię stanowiło tylko modyfikację poprzedniej formy, niemniej miało ono uwypuklać zmianę charakteru i posłannictwa. Przykładem mogą być najwybitniejsi przedstawiciele pierwotnego chrześcijaństwa Szymona- Kefasa-Piotra oraz Szawła-Pawła .

H. Górnowicz podaje następujące nazwy tej wsi Szawły 1528 (ŹDz XVII 186); Sawli 1580 (ŹDz XVII 64), z Sawlów ib.78 i jej pochodzenie od nazwy osobowej Szaweł.

 

 

SZYDŁÓWKA (Gmina Olszanka)

Wieś Szydłówka leży w południowo-zachodniej części gminy Olszanka. Obecnie jest tam 73 domy i 282 mieszkańców. Powierzchnia sołectwa liczy 675 ha.

 

Osada ta była własnością królewską. W połowie XVI w. wieś ta była pograniczną miejscowością Wielkiego Księstwa Litewskiego, leżącą na terenie ziemi drohickiej. Szydłówka była wsią ruską, genetycznie ukraińską . W inwentarzu zamku mielnickiego z 1545 i 1551 r. miejscowość ta jako Szyłowo wchodzi w skład dzierżawy łosickiej, podległej staroście mielnickiemu.

 

 

 

Dom drewniany w Szydłówce z końca XIX w.

 

Nazwa wsi w roku 1580 to Sidlowka, w 1674 r. w źródłach zanotowana jest nazwa obecnie używana. Liczba poddanych w tym roku wynosiła 32 osoby .

Wieś Szydłówka należała w 1827 r. do pow. konstantynowkiego, gm. Olszanka i parafii Hadynów. W roku tym było tam 53 domów i 285 mieszkańców. W roku 1880 liczba domów wynosiła 48, a liczba ludności 344 .

 

Etymologię nazwy Szydłów wyjaśnia J. Staszewski i Malec M. jako grunt Szydły. Sidło (bulla 1136) jest to staropolskie imię, często stosowane w nazewnictwie, np. Szydlice, Szydłowice.

K. Rymut wywodzi nazwę miasta Szydłowa, Szydłowca od nazwiska właścicieli Szydłowieckich. Taką nazwą określano miejscowość o nazwie Ćmielów, której nazwy pochodziła od nazwy osobowej Śćmiel, Ćmiel.

Należy przypuszczać, że nazwa wsi Szydłówka także pochodzi od nazwiska Szydło lub Szydłowiecki.

 

W zeszycie Urzędowe nazwy wykazano dwie nazwy części Szydłówki: BAGNO i LIPAK.

Nazwa BAGNO pochodzi od wyrazu pospolitego bagno oznaczającego 'obszar trwale podmokły, porośnięty roślinnością przystosowaną do warunków środowiska, powstający w wyniku utrudnionego odpływu wód opadowych lub gruntowych, w których zachodzi proces tworzenia torfu . Respondenci z tej miejscowości pamiętają jeszcze czasy, gdy na obszarze tej wsi były trzęsawiska gdzie topiły się zwierzęta.

Druga nazwa części wsi LIPAK wywodzi się od lip, czyli drzew

o gęstej, szerokiej koronie, sercowatych liściach i wonnych kwiatach . Teraz też można spotkać na obszarze tej wsi dużo takich drzew.

 

WYCZÓŁKI (Gmina Olszanka)

Miejscowość Wyczółki leży w północno-wschodniej części gminy Olszanka. Na koniec grudnia 2005 roku we wsi tej było 32 domy, a liczba ludności wynosiła - 154. Powierzchnia sołectwa liczy 303 ha.

 

Powstanie tej osady to najprawdopodobniej okres kolonizacji mazowieckiej, gdy zakładane zostają wsie drobnej szlachty . Nie był to duży majątek, o czym świadczy liczba wystawianych koni w roku 1528. Z 16 dymów wystawiano pachołka uzbrojonego na koniu, a szlachta z Wyczółek wystawiała przeciętnie 2-3 konie .

Pierwszy zapis nazwy tej miejscowości pochodzi z 1528 r.(Wyczółki), a następny z 1580 (Wiczołki), gdy właścicielem jest Jan Wyczółkowski . W 1674 r. właścielami tej wsi są 22 osoby, a liczba poddanych wynosi 3 .

Słownik geograficzny K. P... informuje nas, że Wyczółki należą do pow. konstantynowskiego, gm. Olszanka i parafii Hadynów. Mieszka tu drobna szlachta. W 1827 r. było tu 27 domów i 117 mieszkańców, a w 1880 - 48 domów i 344 mieszkańców .

Nazwa wsi Wyczółki jest pochodzenia rodowego.

 

 

Kapliczka murowana, 1910 r.

 

KOLONIA to nazwa części tej miejscowości. Źródłem dla tej nazwy jest nazwa wsi, przy której utworzono przylegającą osadę. Powstała ona na pewno później niż wieś.

 

powrót