Gmina Huszlew

Współrzędne: 52°08'17,9" N 22°50'23,5" E




Gmina Huszlew leży w województwie mazowieckim, w południowej części powiatu łosickiego, na południu Podlasia (pogranicze Równiny Łukowskiej i Wysoczyzny Siedleckiej). Siedzibą gminy jest wieś Huszlew, położona 12 km na pd.-wsch. od Łosic.
Gminę zamieszkuje 3455 osób, z czego w samym Huszlewie około 500. Powierzchnia gminy wynosi 117 km2. Gmina Huszlew to gmina rolnicza, w której użytki rolne zajmują 84 proc. powierzchni, a lasy ponad 13 proc. Dominuje tu uprawa zbóż i ziemniaków, ale uprawia się także owoce i warzywa.
Bogactwem naturalnym gminy są złoża kredy piszącej w okolicy Zień i Bachorzy. Najważniejszą arterią komunikacyjną gminy jest droga krajowa nr 19. W roku 1991 w miejscowości Huszlew została wybudowano stacja wodociągowa, która obecnie zaopatruje w wodę jedenaście wsi.
Urząd Gminy, 08-206 Huszlew 77, tel. 83 358-01-23; faks 83 358-01-08;
Strona internetowa gminy

HISTORIA

Historia osady sięga przełomu IX-X wieku, kiedy istniał tu lokalny ośrodek władzy – grodzisko obronne położone pomiędzy obecnym Huszlewem, a Makarówką. Pierwsza wzmianka o wsi Huszlew pochodzi z 1390 r., kiedy król Władysław Jagiełło nadał ją, razem z innymi włościami Abrahamowi z Jaxów Chamcowi herbu Gryf. Później wieś była częścią klucza woźnickiego (Woźniki w powiecie mielnickim), należącego do Kiszków.
W XVI w. Huszlew stał się stolicą obszernych dóbr podlaskich Mleczków herbu Korczak. Po śmierci Wojciecha Mleczko, ostatniego z rodu, Huszlew dostał Jan Władysław Kunat Wyrozębski. Jego córkę Joannę Petronelę poślubił w 1726 r. hetman koronny Franciszek Woroniecki herbu Korybut odmienny i od tego czasu, aż do 1944 r. Huszlew i okoliczne dobra należały do Woronieckich. Wnuk Franciszka Woronieckiego, Antoni miał wraz z Barbarą z Cieszkowskich 3 synów: Ewarysta (zmarłego na Kaukazie), Jeremiego (1804-1877, dziedzica Huszlewa i fundatora miejscowego kościoła), Lucjana (zmarłego w 1875 r., kapitana kawalerii w powstaniu listopadowym, odznaczonego Złotym Krzyżem Orderu Virtuti Militari) i córkę Eleonorę.
Za czasów Antoniego Woronieckiego przebudowany został dwór w Huszlewie. Mieszkańcy wsi należących do Gminy wielokrotnie stawali w obronie Ojczyzny - w czasie najazdu szwedzkiego w XVII w., w powstaniach listopadowym i styczniowym oraz w czasie II wojny światowej.
Od czasów powstania styczniowego w Liwkach Szlacheckich jest kopiec, jaki miejscowi chłopi usypali na cześć Leona Frankowskiego. Był on szlachcicem, komisarzem na województwo lubelskie i dowódcą sił powstańczych. Kiedy leczył się z doznanych w walkach ran został rozpoznany, schwytany i skazany na śmierć.
24 stycznia 1944 r. Niemcy aresztowali i wywieźli z Huszlewa 126 osób. Część z nich skierowano do obozu na Majdanku. W dniu 30 kwietnia 1944 r. doszło w rejonie wsi Wygoda do słynnej bitwy, w której żołnierze 34 Pułku Piechoty Armii Krajowej pod dowództwem majora Stefana Wyrzykowskiego (pseudonim "Zenon") zlikwidowali niemiecką ekipę radiolokacyjną oraz wspierające ją formacje SS i żandarmerii. Walki o niepodległość nie skończyły się wraz z końcem II wojny światowej. Świadcząc tym między innymi groby żołnierzy AK w Huszlewie, którzy polegli w 1946 r. pod Kiełbaskami.



Atrakcje turystyczne

Zabytki w Gminie Huszlew:

  • obiekty sakralne:
    • Kościół parafialny p. w. Matki Boskiej Anielskiej w Mostowie. Pierwotny kościół drewniany przeniesiony został ok. 1700 roku z Huszlewa. Do 1872 roku użytkowany był jako cerkiew grekokatolicka, a potem prawosławna. Od 1919 roku stanowił ponownie siedzibę parafii rzymsko-katolickiej. Świątynia zbudowana została w 1937 roku. Wysoki korpus nakryto dwuspadowym dachem, osłoniętym z obu stron dekoracyjnymi szczytami. Do elewacji wschodniej, zakończonej wysoką barokową sygnaturką, przylega kwadratowe prezbiterium, zamknięte półkolistą absydą. W jej zachodniej części naroża ujęto pilastrami wieńcząc je dekoracyjnym szczytem. Na osi tej neobarokowej świątyni wpisano pilastrowy portal główny. Wnętrze zawiera między innymi XIX-wieczną ikonę przedstawiającą Chrystusa oraz złoty kielich cerkiewny z XVIII wieku.
    • Kościół parafialny p.w. Zwiastowania Najświętszej Marii Panny w Makarówce to dawna cerkiew grekokatolicka wzniesiona w 1701 roku. W 1935 roku zamieniona została po gruntownym remoncie na kościół rzymskokatolicki. Jest to drewniana konstrukcja zrębowa. Nawa na rzucie prostokąta, z węższym prezbiterium zamkniętym prostą ścianą. We wnętrzu znajdujemy strop belkowany oraz balkonowo nadwieszony chór muzyczny z balustradą z ozdobnie wycinanych desek. Dach dwuspadowy, kryty gontem.
    • Huszlew - Na skrzyżowaniu dróg z Leśnej Podlaskiej do Łosic znajduje sie zespół kościoła parafialnego pw. św. Antoniego Padewskiego. W jego skład wchodzą: kościół, dzwonnica, plebania, wikariat, organistówka oraz kostnica.
      Pierwszy kościół powstał około roku 1666, kiedy Anna Maria z Opalińskich i Wojciech Emeryk Mleczko ufundowali pierwszą drewnianą świątynię, przeniesioną w 1700 roku do Mostowa. Kolejny drewniany kościół zbudowano w 1705 lub 1735 roku, staraniem Anny z Wyrozębskich i Franciszka Korybut Woronieckiego. Niestety w 1858 roku uległ on całkowitemu spaleniu. Obecny kościół wzniesiono w latach 1859-1867 z cegły i polnych kamieni, kosztem Jeremiego Woronieckiego. Świątynia ulokowana została na planie prostokąta, z prezbiterium oraz dwoma kaplicami. Obiekt nakryto trójpołaciowym dachem. Elewacja zewnętrzna kościoła została otynkowana i zwieńczona mocno profilowanym gzymsem. Ostrosłupowy, główny portal świątyni poprzedzony trójstopniowymi schodami, ujęty został po bokach skarpami. Środkowa część szczytu kościoła podkreślona została układem pięciu sterczyn.
      W kościele zachowało się bogate wyposażenie z XVII i XVIII wieku, m.in. ołtarze neogotyckie wykonane w 1868 roku przez Januarego Buchwalda. W głównym ołtarzu znajduje się obraz św. Wojciecha bpa z połowy XIX wieku, w lewym barokowy obraz św. Antoniego Padewskiego z przełomu XVII/XVIII wieku. W kościele znajdują się również dwa obrazy autorstwa Józefa Buchbindera – św. Jan Nepomucen oraz św. Anna nauczająca Marię – oba z 1897 roku.
      Parafia erygowana 16 czerwca 1666 r. przez Mikołaja Prażmowskiego, biskupa łuckiego, obejmuje dziś ponad trzy czwarte obszaru Gminy. Kościół znany jest szeroko w diecezji siedleckiej z odpustów ku czci św. Antoniego Padewskiego, na które chętnie przyjeżdżają całe rodziny.
      Istotne znaczenie w zespole kościoła parafialnego odgrywa dzwonnica - brama z ok. 1860 r. Ten neogotycki, dwukondygnacyjny obiekt osadzono na czterech słupach i trzech arkadach. Zwieńczeniem budowli jest wysoki ostrosłupowy hełm z pasowym krzyżem żelaznym umiejscowionym na kuli.
    • Innym ważnym zabytkiem sakralnym jest neobarokowa brama cmentarna, wybudowana ok. 1860 roku. Trójprzęsłowa konstrukcja składa się z półkolistych arkad opartych na kwadratowych filarach nakrytych stożkowymi daszkami i zwieńczonych profilowanym gzymsem. W kondygnacji dolnej umiejscowiono szeroki i wysoki półkoliście zamknięty przejazd, natomiast w górnej trzy arkadowe prześwity.
    • Na południowo-zachodnim krancu wsi, w koncu XIX w. z fundacji mieszkanców, wybudowano kaplicę p. w. Matki Boskiej Częstochowskiej. Budowla, założona na planie prostokata, nakryta została dwuspadowym dachem. W jej frontowej elewacji boki ujete zostały pilastrami z prostokatnym otworem drzwiowym zamknietym półkoliscie. Szczyt o wierzchołku zamknietym trójbocznie zwieńczono gładką scianką w formie prostokąta i krzyżem łacińskim na jego osi prostej. Elewacje boczne ujeto dwoma wnękami arkadowymi.
  • zabytki świeckie w Gminie Huszlew:
  •  
    • Zespół dworsko-parkowy w Bachorzy położony jest w północnej części gminy, na wschód od zabudowań wsi Bachorza. Późnoklasycystyczny dwór zbudowano około 1822 roku dla Wawrowskich. Budynek murowany z cegły, tynkowany, parterowy, na piwnicach sklepionych kolebkowo. Na rzucie prostokąta. Na narożach boniowany, z wgłębnym portykiem o dwóch kolumnach toskańskich. Dach niski, czterospadowy, kryty blachą. Od ogrodu posiada nowszy taras. Wokół dworu istnieją pozostałości parku krajobrazowego, z aleją świerkową na osi i dwoma stawami. Do dworu prowadzi aleja lipowa. Obecnie własność prywatna.
    • Zespół dworski w Huszlewie położony jest w centrum wsi nad Złotą Krzywulą. W skład zespołu wchodzą m.in.: klasycystyczny dwór murowany, rządcówka, chlewnia i lamus. Dwór pochodzący z przełomu XVIII i XIX wieku zbudowano na rzucie prostokąta. Budynek jest parterowy, z piętrową częścią środkową, z portykiem od frontu i ryzalitem od tyłu. Dwukondygnacyjny ryzalit elewacji ogrodowej zwieńczony jest pełnym belkowaniem z prostą attyką. Posiada wysunięty do przodu pseudo-portyk ujęty po bokach toskańskimi pilastrami, podtrzymującymi trójkątny fronton z okulusem. Skrajne osie elewacji ujmują boniowane pilastry. Wnętrza posiadają dwutraktowy układ z sienią pośrodku i klatką schodową, za którą znajduje się salon o ściętych narożnikach. Posiada czterospadowy dach pokryty gontem. Dwór został zdewastowany w 1945 r., zabezpieczony i częściowo odrestaurowany w latach 1958-60. Obecnie stanowi własność prywatną.
      Wokół dworu pozostałości parku krajobrazowego z XIX wieku. Od południa znajduje się tam duży staw z wysepką. W parku zachowały się ruiny oranżerii z XIX w.
    • Zespół dworsko-parkowy w Kownatach położony jest na północ od zabudowy wsi. Drewniany dwór zbudowany na rzucie prostokąta w pierwszej połowie XIX wieku dla Rytlów jest parterowy. Od frontu znajduje się wystawka ujęta dwoma słupami, zwieńczona trójkątnym szczytem. Dach naczółkowy. W części parkowej zachował się starodrzew z aleją lipową, okazałymi wiązami, modrzewiami i innymi gatunkami drzew i krzewów. Obecnie obiekt gruntownie odrestaurowany stanowi własność prywatną.
    • W Liwkach znajduje się figura przedstawiająca świętego Jana Nepomucena. Ludowa rzeźba z 1 połowy XIX wieku umieszczona jest w nowszej, przydrożnej kapliczce.
    • Zespół dworski w Dziadkowskich położony jest w południowej części gminy nad rzeką Piszczką. Z renesansowego XVII-wiecznego założenia dworsko-pałacowego nie zachowały się oryginalne zabudowania. Obecny dwór wybudowany został w 1921 roku przez Zygmunta Chrzanowskiego.
      Ten drewniany, eklektyczny obiekt, wzniesiony został z bali sosnowych osadzonych na podmurówce ceglanej z podwaliną sosnowa. Całość budynku nakryta jest czterospadowym dachem. Ciekawie rozplanowano elewację południową budynku. Dwuskrzydłowe przeszklone drzwi z parą okien, poprzedzone zostały wielostopniowymi schodami z pełnymi balustradami po bokach. Elewacja północna to narożne podcienia, oparte na dwóch słupach z małym okienkiem i drzwiami prowadzącymi do sieni. W centralnym punkcie elewacji wkomponowany został drewniany ganek.
      Po II-ej wojnie światowej majątek rozparcelowano, a dwór zamieniono na szkołę. Obecnie jest to własność prywatna.
    • Kaplica filialna pw. św. Dominika w Dziadkowskich zbudowana została w 1909 roku z drewna. Zawiera ludowy krucyfiks oraz żyrandol z kryształami z pierwszej połowy XIX w.
    • Dwór w Huszlewie z przełomu XVIII i XIX wieku z pozostałościami parku krajobrazowego z przełomu XIXw. z dużym stawem i wysepką.
    • Grodzisko - położone na północny wschód od wsi. Wysokość jego wałów dochodziła do 1,8 m. Grodzisko z podwójną linią wałów oddzielonych od majdanu zagłębieniem mierzyło ok. 130 x 115 m. Podczas wykopalisk w 1965 roku (Wojciech Szymański) odkryto w nim ceramikę z XI wieku. Gród pełnił swoją obronną funkcję aż do II wojny światowej, kiedy to ukrywano w nim przed niemiecką administracją część huszlewskiego bydła. Grodzisko porastały wysokie trawy, w których ostoję miały kuropatwy i bażanty. Grodzisko zostało zniszczone gdy nabywca tych terenów wjechał spychaczem i zrekultywował je pod kartoflisko. W wyniku zniszczenia grodziska podjęte zostały badania wykopaliskowe, których celem była próba uratowania resztek informacji o tym obiekcie. Początkowo badania prowadziła archeologiczna firma prywatna, później wykopaliska podjęte zostały przez ekspedycję Instytutu Archeologii i Etnologii PAN pod kierunkiem dr hab. Marka Dulinicza. Grodzisko zwane "Horodziskiem" lub "Horodyskiem" usytuowane było na terenie podmokłym w rozwidleniu dwóch strumieni. Położone pośród bagien, z twardym gruntem połączone było jedynie długim drewnianym pomostem. Na splantowanym dziś wale ziemnym tworzącym okrąg stała palisada z zaostrzonych pali lub płot. To wszystko z obu stron tj. zewnętrznej i wewnętrznej otoczone było fosą. Na drugim, nieco niższym wale wewnętrznym zbudowano rząd chałup i wiat pełniących rolę w razie niebezpieczeństwa drugiej linii obrony. Wśród zabudowań musiała być kuźnia, stajnie, studnia oraz kwatery mieszkalne. W grodzisku mogło przebywać od stu do stu pięćdziesięciu wojów. Duży pusty plac wewnątrz obozu przeznaczony był najpewniej do ćwiczeń wojskowych. Pierścieniowate Horodzisko z podwójną linią wałów o rozmiarach około 130 x 115 metrów, od południowej strony posiadało kilkumetrowe obniżenie najprawdopodobniej przejście bramne. Jedna z bardziej prawdopodobnych hipotez mówi, że był to obóz Mieszka I o charakterze wojskowym, służący do koncentracji i ćwiczeń wojsk, coś na kształt koszar. Mieczysław Bienia z bialskopodlaskiej Państwowej Służby Ochrony Zabytków, prowadzący w Huszlewie prace wykopaliskowe stwierdził, że gródek był jak na tamte czasy trudny do zdobycia. Zbudowany raczej na wypadek regularnej wojny, gdyż żaden z pustoszących wtedy te tereny ludów np. Litwini, Rusini czy Jaćwingowie nie odważyłby się nań napadać. W jednym z obiektów w Horodysku znaleziono ponad dziewięćset ułamków naczyń, fragmenty kości zwierzęcych w tym wiele zębów, żelazne groty, żelazne noże czy kamienny pocisk do procy. Liczne ułamki ceramiczne i narzędzia garncarskie mogą świadczyć, że obok walorów i zadań obronnych grodzisko musiało zapewnić odpowiednie warunki dla załogi. Obiekt ten jest świadectwem, że tereny na których znajduje się Huszlew były objęte zasiedleniem już w okresie wczesnośredniowiecznym, będąc jednocześnie miejscem granicznym nowo powstającego, kształtującego się organizmu państwowego.
    Więcej...



Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie

ul. Warszawska 51 lok. 7
17-312 Drohiczyn, woj. Podlaskie