Gmina Grodzisk

Współrzędne: 52°35'02" N 22° 44' 17'' E

Grodzisk to wieś gminna położona w województwie podlaskim, w powiecie siemiatyckim. Powierzchnia gminy wynosi 20321 km2. Liczba ludności w gminie wynosi 4787 (miejscowość Grodzisk liczy 650 osób). Gmina liczy 42 sołectwa.
Gmina Grodzisk położona jest we wschodniej części kraju, w południowej części województwa podlaskiego. Gmina, jak i cały powiat leży w obrębie Wysoczyzny Drohiczyńskiej wchodzącej w skład części polskiej Wysoczyzn Podlasko-Białoruskich. Wody płynące stanowią zlewnię Bugu wpadającego do Wisły i Bałtyku.
Teren gminy znajduje się w południowej części obszaru określanego jako Zielone Płuca Polski.
Gmina Grodzisk położona jest w północno-zachodnie części powiatu siemiatyckiego i sąsiaduje:
  • od strony zachodniej z gminami: Ciechanowiec i Perlejewo,
  • od strony północnej z gminami: Rudka, Brańsk i Boćki,
  • od strony wschodniej z gminą: Dziadkowice,
  • od strony południowej z gminami: Drohiczyn i Siemiatycze.
Gmina Grodzisk ma charakter rolniczy. Na jego obszarze dominują gospodarstwa indywidualne zajmujące się uprawą zbóż. Mniejszą rolę odgrywa produkcja ziemniaków, roślin pastewnych i przemysłowych oraz warzyw. Gospodarstwa zajmują się również hodowlą bydła, głównie mlecznego oraz trzody chlewnej. Na terenie gminy brak jest dużego przemysłu, występują jedynie małe zakłady gospodarcze.

Sołectwa gminy Grodzisk: Aleksandrowo, Biszewo, Bogusze Stare, Czaje, Czarna Cerkiewna, Czarna Średnia, Czarna Wielka, Dołubowo-Wyręby, Drochlin, Grodzisk (sołectwa: Grodzisk I i Grodzisk II), Jaszczołty, Kamianki, Koryciny, Kosianka Leśna, Kosianka Stara, Kosianka-Trojanówka, Kozłowo, Krakówki-Dąbki, Krakówki-Włodki, Krakówki-Zdzichy, Krynki-Białokunki, Krynki Borowe, Krynki-Jarki, Krynki-Sobole, Lubowicze, Makarki, Małyszczyn, Mierzynówka, Morze, Niewiarowo-Przybki, Niewiarowo-Sochy, Sypnie Nowe, Porzeziny-Mendle, Rybałty, Siemiony, Stadniki, Stara Kosianka, Stare Bogusze, Stare Sypnie, Żale, Żery Bystre, Żery-Czubiki, Żery-Pilaki. Miejscowości niesołeckie: Dobrogoszcz, Kosianka-Boruty, Krynki-Miklasy, Porzeziny-Giętki, Targowisk.
Urząd Gminy: 17-315 Grodzisk, ul. 1 Maja 6, tel. 85 656-80-61;
Strona internetowa gminy

Historia

Grodzisk należy do najstarszych miejscowości powiatu siemiatyckiego. Wykopaliska archeologiczne datują istnienie w tym miejscu osady już na przełomie XI i XII w.

Początek stanowiło grodzisko średniowieczne, którego wiek, według pobieżnych badań archeologicznych przeprowadzonych w roku 1924 przez Romana Jakimowicza, szacuje się na XI-XIII wiek. Do dziP zachował się fragment wałów obronnych okalających Grodzisko. Jeszcze w XIX wieku liczono ich długość na około 160 sążni (ok. 280 m). Forma grodziska była owalna, zbliżona do okrągłej; natomiast teren pośrodku był wyrównany. Wały zbudowano z drewnianych kłód przysypanych ziemią, którą pozyskano z wykopów dookoła Grodziska - tak powstała fosa. Z zewnętrznych umocnień do naszych czasów zachowała się tylko zachodnia część wałów.

W I Rzeczpospolitej nie znano jednostek terytorialnych, które odpowiadałyby dzisiejszym gminom. Owe funkcje pełniły wówczas parafie (na terenie Grodziska przed rozbiorami nie było żadnej parafii). W 1861 roku w ramach reformy chłopskiej w Cesarstwie Rosyjskim dokonano podziału powiatów na mniejsze jednostki - "włostii", które obejmowały od kilkunastu do kilkudziesięciu wsi i pełniły funkcje jednostek terytorialnych. Funkcję kierowniczą sprawował naczelnik wybrany przez miejscową ludność. Gmina Grodzisk była jedną z 19 gmin powiatu bielskiego. Jej terytorium różniło się nieco od stanu dzisiejszego.
Bardzo duże zmiany w strukturze administracyjnej zaszły od 1 stycznia 1934 roku, kiedy zlikwidowano część okolicznych gmin, a Gminę Grodzisk powiększono o niektóre wsie, które wcześniej należały do rozwiązanych gmin. W 1935 roku podzielono wiejskie gminy na gromady, które obejmowały od jednej do trzech wsi. Łącznie w Gminie Grodzisk znajdowało się 35 gromad. Ten podział nie został zmieniony nawet podczas okupacji sowieckiej i niemieckiej.
Na mocy ustawy z 29 listopada 1972 roku zniesiono dotychczasowy podział na gromady i osiedla, a utworzono gminy. Ustawa weszła w życie od 1 stycznia 1973 r. i utworzono m. in. Gminę Grodzisk, która funkcjonuje w stanie niezmienionym do dziś. W 1975 r. zostały zlikwidowane powiaty i podzielono kraj na 49 województw. Gmina Grodzisk należała do województwa białostockiego. Od 1 stycznia 1999 r. przywrócono trójstopniowy podział administracyjny. Zredukowano liczbę województw do 16, oraz ponownie przywrócono powiaty. Gmina Grodzisk weszła w skład powiatu siemiatyckiego województwa podlaskiego.

Atrakcje okolicy

  • Czarna Cerkiewna - Cerkiew p.w. Opieki Matki Boskiej - murowana z 1902 r.
    Cerkiew zbudowana w latach 1900-1901. Murowana z cegły na zaprawie wapiennej, otynkowana. Posadowiona na kamiennym fundamencie na zaprawie. Część nawowa na planie kwadratu, wyższa do pozostałych. Od frontu przylega do niej przedsionek z wkomponowaną wieżą. Do ściany tylnej zakrystie. Do ścian bocznych przylegają ganki z drzwiami bocznymi, obecnie zamiast drzwi tynkowane blendy. Wszystkie naroża ujęte boniowanymi lizenami. Okna zamknięte łukiem pełnym. Wszystkie ujęte tynkowanymi opaskami z ozdobnym gzymsem pod i nadokiennym. ściany zamknięte wydatnym gzymsem wieńczącym. Wieża z głównymi drzwiami w ścianie frontowej zamkniętymi odcinkowo. Ujęte ozdobnym portalem wspartym na kolumnach dźwigających arkadę zamkniętą łukiem pełnym z niewielkim trójkątnym szczycikiem. W ścianach bocznych okna. Nad nimi okulusy. Kondygnacje wieży zwężające się uskokowo. Dolne partie czworoboczne, ostatnia ośmioboczna z otworami dzwonniczymi zamknięta łukiem pełnym. Otwory przesłonięte poziomymi żaluzjami. Część nawowa z dachem czterospadowym. W jego zwieńczeniu oraz narożach ośmioboczne wieżyczki z hełmami cebulastymi z krzyżem. Dostawki do części nawowej z dachami dwuspadowymi. Wieża nakryta ośmiopołaciowym hełmem zwieńczonym krzyżem. Dachy kryte blachą ocynkowaną, malowaną. Cerkiew zachowana w dobrym stanie.
  • Czarna Wielka - Kurhany - około 500 m na wschód od miejscowoPci znajduje się cmentarzysko słowiańskie z XI-XII wieku.
  • Czarna Wielka - Wiatrak koźlak - z końca XIX w.
  • Czarna Wielka - Cerkiew p.w. Matki Bożej Kazańskiej - z początków XIX w., drewniana dzwonnica z 1870 r.
    Cerkiew zbudowana w latach 1867-1869. Drewniana, posadowiona na kamienno-cementowej podmurówce. Obiekt na planie wydłużonego ośmioboku z dostawianym od frontu przedsionkiem. ściany oszalowane deskami w układzie pionowym. Otwory w drewnianych opaskach. W przedsionku drzwi nad nimi dwuspadowy daszek. Powyżej trójkątny szczyt. Część główna nakryta dachem wielopołaciowym z sygnaturką w kalenicy. Nad przedsionkiem daszek dwuspadowy. Wszystkie kryte blachą ocynkowaną. Cerkiew zachowana w dobrym stanie.
  • Grodzisk - Kościół p.w. Wniebowzięcia N.M.P. - obecnie nieużywany z racji wybudowania murowanego. Początkowo mieściła się tu dawna cerkiew unicka, wzniesiona w 1709 r. z fundacji Marka Antoniego Butlera.
    Cerkiew w 1921 lub 1923 roku zmieniona na kościół. ściany konstrukcji zrębowej oszalowane deskami w układzie pionowym wzmacniane listwowaniem. Ściany wzdłużne części nawowej wzmocnione murowanymi wspornikami. Korpus sześcioboczny z dostawionym węższym prezbiterium i dostawionymi do niego dwoma zakrystiami. Okna prostokątne umieszczone w drewnianych opaskach. Drzwi drewniane ozdobne. ściany zamknięte gzymsem skrzynkowym. Korpus i prezbiterium nakryte dachem pod jedną kalenicą. Dach wielopołaciowy kryty blachą ocynkowaną, malowaną. W kalenicy od frontu czworoboczna sygnaturka zwieńczona gzymsem. Nakryta dachem namiotowym zwieńczonym krzyżem. Kościół zachowany w dobrym stanie.
  • Czarna Wielka - dzwonnica przy cerkwi cmentarnej p.w. Matki Boskiej Kazańskiej
    Dzwonnica zbudowana około 1870 roku. Drewniana, posadowiona na kamienno-cementowej podmurówce. Obiekt na planie kwadratu. ściany konstrukcji słupowo-ramowej oszalowane deskami w układzie pionowym i wzmacniane listwowaniem. Dolna część lekko rozszerzona. Drzwi we wschodniej ścianie. Otwory dzwonnicze prostokątne z okiennicą. Dzwonnica nakryta daszkiem namiotowym zwieńczonym krzyżem. Orynnowana. Dzwonnica zachowana w dobrym stanie.

  • Grodzisk - Kapliczka - murowana z XVIII w.
  • Grodzisk - Cerkiew p.w. św. Mikołaja - zbudowana w 1864 r.
    Cerkiew zbudowana w 1864 roku. Murowana z cegły na zaprawie wapiennej, otynkowana. Posadowiona na kamiennym fundamencie. Część nawowa dwukondygnacyjna, na planie kwadratu wyższa do pozostałych. Od frontu przylega do niej przedsionek z dostawioną do niego wieżą. Do ściany tylnej przylegają zakrystie ujęte w jednej prostokątnej dostawce. Do ścian bocznych ganki z drzwiami bocznymi. Wszystkie naroża oraz osie ujęte lizenami. Okna zamknięte łukiem odcinkowym. Wszystkie ujęte tynkowanymi opaskami z gzymsem pod i nadokiennym. ściany zamknięte wydatnym gzymsem wieńczącym. Wieża mieszcząca w ścianie frontowej drzwi główne poprzedzone murowanym gankiem wspartym na dwóch słupach. W ścianach bocznych okna, w drugiej kondygnacji zgrupowane po dwa. Kondygnacje wieży zwężające się uskokowo. Dolne partie czworoboczne. W trzeciej kondygnacji otwory dzwonnicze przesłonięte poziomymi żaluzjami. Ostatnia kondygnacja wieży ośmioboczna z tynkowanymi prostokątnymi blendami. Część nawowa ze spłaszczonym dachem czterospadowym. W jego zwieńczeniu ośmioboczna wieża, nakryta tak jak wieża frontowa ośmiopołaciowym hełmem zwieńczonym krzyżem. Dostawki do części nawowej z dachami dwuspadowymi. Dachy kryte blachą ocynkowaną, malowaną. Cerkiew zachowana w dobrym stanie.
  • Grodzisk - Układ urbanistyczny - rozplanowanie przestrzenne miejscowości pochodzące z XVII w.
  • Grodzisk - Grodzisko wczesnośredniowieczne - pozostałości grodziska w parku podworskim.
  • Grodzisk - dzwonnica w zespole kościoła p.w. Wniebowzięcia NMP
    Dzwonnica zbudowana prawdopodobnie w 1919 roku. Drewniana posadowiona na kamienno-cementowej podmurówce. ściany konstrukcji słupowo-ramowej oszalowane deskami w  układzie pionowym wzmacnianym listwowaniem. Otwory dzwonnicze po dwa w każdej ścianie zamknięte łukiem pełnym. Dzwonnica nakryta dachem namiotowym zwieńczonym krzyżem. Dach z blachy ocynkowanej, malowanej. Dzwonnica zachowana w dobrym stanie.
  • Mierzynówka - kapliczka św. Jana Nepomucena z końca XVIII w.
    Kapliczka murowana z cegły, otynkowana, na planie prostokąta. ściany na cokole oddzielonym niewielkim, ceglanym gzymsem-daszkiem. Narożniki zaokrąglone. ściany ujęte lizenami. W ścianie frontowej nisza zamknięta odcinkowo, częściowo przesłonięte przez ażurowy żelazny płotek. Wewnątrz drewniana figura świętego Jana Nepomucena. W ścianach bocznych niewielkie okienka, zamknięte odcinkowo. Nad ścianami wzdłużnymi trójkątne szczyciki. Kapliczka z dachem dwuspadowym krytym dachówką ceramiczną.
  • Siemiony - park dworski założony około 1774 roku z pomnikowymi dębami
    Park założony około 1774 roku. Przekomponowany w II połowie XIX wieku. W parku znajduje się skupisko 38 (300-500 letnich) dębów.

Atrakcje przyrodnicze
Rezerwaty przyrody:

  • Koryciny - rezerwat przyrody typu leśnego utworzony w 1975 roku, w celu zachowania w naturalnym stanie zbiorowisk leśnych grabowo-dębowych charakterystycznych dla Wysoczyzny Drohiczyńskiej. Położony jest na obszarze gminy Grodzisk, 8 km od Grodziska i 2 km od wsi Koryciny. Szczególną dorodnością odznaczają się dęby. W północnej i południowej części rezerwatu osiągają one średnicę 107 cm i wysokość 30 m. Ogółem na terenie rezerwatu jest 15 dębów o średnicy pnia ponad 100 cm.

Usługi dla turystów

Szlak rowerowy, leśny: - Drohiczyn - Perlejewo - Czaje - Grodzisk - Dziadkowice - Milejczyce - Nurzec Stacja - Niemirów - Mielnik - Anusin - Siemiatycze - Drohiczyn.


Więcej o szlakach turystycznych...

Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie

ul. Warszawska 51 lok. 7
17-312 Drohiczyn, woj. Podlaskie